Wat is een teerlingkapiteel?
Een teerlingkapiteel (ook kussenkapiteel of blokkapiteel) is een kapiteel in de vorm van een kubus (teerling = dobbelsteen) waarvan de onderste hoeken zijn afgerond, zodat het vierkante bovenvlak vloeiend overgaat in de ronde schacht van de zuil. Het is een kenmerkend element van de Romaanse bouwkunst, met name in de 11e en 12e eeuw.
Vorm
Het principe is geometrisch eenvoudig: denk aan een kubus en een bol die elkaar doordringen. De bovenkant is vierkant en sluit aan op de dekplaat (abacus) en de boog of het gewelf erboven. Aan de onderkant is het kapiteel rond, zodat het naadloos op de zuilschacht past. Aan elke zijde ontstaat zo een halfrond vlak, het schild.
Die schilden waren vaak glad en soms beschilderd. Later werden ze ook versierd met reliëfs, ranken of geometrische motieven.
Toepassing
- In Romaanse kerken, kloosters en crypten, vooral in het Duitse en Nederlandse taalgebied.
- In zuilenrijen tussen schip en zijbeuken en in vensters met middenzuiltjes.
- In de neo-Romaanse bouw van de 19e en vroege 20e eeuw, waarbij de vorm opnieuw werd gebruikt.
Herkennen
Kijk naar de overgang van vierkant naar rond: is die opgelost met afgeronde onderhoeken en vlakke halfronde schilden, dan gaat het om een teerlingkapiteel. Heeft het kapiteel bladmotieven die naar buiten krullen, dan is het eerder een bladkapiteel; een kapiteel dat naar boven toe trechtervormig uitwaaiert, is een kelkkapiteel.
Gerelateerde termen
- Kapiteel
- Bladkapiteel
- Kelkkapiteel
- Knopkapiteel
- Romaans
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
