Wat is tenietlopend?

Tenietlopend is een term uit de late gotiek voor de profielen van gewelfribben, scheibogen of gordelbogen die direct in de dragende pijler of zuil overlopen, zonder kapiteel ertussen. De profilering “loopt teniet”: ze verdwijnt vloeiend in de pijler of loopt daar zonder onderbreking in door.

Hoe het eruitziet

In de vroege en hoge gotiek rust een rib of boog meestal op een kapiteel, dat de overgang van de verticale pijler naar het gewelf duidelijk markeert. In de late gotiek (15e en vroege 16e eeuw) werd die horizontale onderbreking steeds vaker weggelaten. De profielen van de bogen lopen dan als lijnen door tot in de pijler, of de pijler lijkt zelf uit samengebundelde profielen te bestaan die bovenin uitwaaieren tot ribben.

Het effect is een sterke verticale werking: het oog volgt de lijnen ononderbroken van vloer tot gewelf.

Voorbeeld

Een bekend Nederlands voorbeeld zijn de scheibogen die in de pijlers van de Sint-Janskathedraal in ‘s-Hertogenbosch overlopen.

Herkennen

• Ontbreekt de verdikking of bladversiering op de plaats waar de boog op de pijler aansluit? Dan is er sprake van tenietlopende profielen.
• In het Engels spreekt men van dying mouldings, in het Duits van kämpferlose of verlaufende Profile.

Gerelateerde termen

• Kapiteel
• Kruisribgewelf
• Gordelboog
• Pijler
• Gotiek

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.