Wat zijn thermen?

Thermen (Latijn: thermae) zijn openbare badhuizen uit de Romeinse tijd, met een reeks ruimten van koud tot heet water en vaak ook sportterreinen, tuinen en ontmoetingsruimten. Het woord komt van het Griekse thermos, warm. Thermen waren meer dan een plek om je te wassen: het waren sociale centra waar mensen sportten, zaken deden en elkaar ontmoetten. Kleinere badhuizen heetten balnea.

Indeling

Een bezoeker doorliep doorgaans een vaste route:

• Apodyterium: kleedruimte.
• Frigidarium: koude baden.
• Tepidarium: lauwwarme ruimte om te wennen aan de warmte.
• Caldarium: hete ruimte met warmwaterbaden.
• Laconicum of sudatorium: droge zweetruimte (in grotere complexen).
• Palaestra: binnenplaats voor sport en spel.

Bouwtechniek

• Hypocaustum: de vloer van de warme ruimten rustte op pilaartjes van baksteen (pilae). Hete lucht van een stookplaats (praefurnium) stroomde onder de vloer door en via holle wandtegels (tubuli) omhoog.
• Gewelven en koepels: de grote zalen werden overkapt met tongewelven, kruisgewelven en koepels van Romeins beton, zodat grote ruimten zonder tussensteunen mogelijk waren.
• Watertoevoer: aquaducten en waterreservoirs leverden het water.
• Oriëntatie: de warme ruimten lagen bij voorkeur op het zuiden of westen, om zonwarmte mee te nemen.

Bekende voorbeelden

• De Thermen van Caracalla en de Thermen van Diocletianus in Rome, enkele van de grootste badcomplexen uit de oudheid.
• In Nederland zijn de resten van het Romeinse badhuis van Coriovallum (Heerlen) te zien in het Thermenmuseum.

Het principe van de thermen leeft voort in de moderne sauna en het kuuroord.

Gerelateerde termen

• Hypocaustum
• Romeinse bouwkunst
• Aquaduct
• Tongewelf
• Kruisgewelf

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.