Wat is een tongewelf?

Een tongewelf is een gewelf met de doorsnede van een boog dat in de lengte doorloopt, zodat de vorm lijkt op een in de lengte doorgezaagde ton of halve cilinder. Het gewelf rust over de volle lengte op twee evenwijdige muren. Het is de eenvoudigste vorm van een gewelf en werd al door de Romeinen op grote schaal toegepast.

Vormen

• Rond tongewelf: met een halfronde doorsnede, kenmerkend voor de Romeinse en romaanse bouwkunst.
• Spits tongewelf: met een spitsboog als doorsnede. De spitse vorm geeft kleinere spatkrachten dan een halfronde boog.
• Gedrukt of segmentvormig tongewelf: met een lage boog, veel gebruikt voor kelders en bruggen.
• Tongewelf met gordelbogen: dwarsbogen onder het gewelf die het in vakken verdelen en verstevigen.

Hoe werkt het?

Net als een boog brengt een tongewelf de belasting over via druk. Bovenaan duwen de stenen tegen elkaar en naar beneden toe ontstaan spatkrachten: krachten die de dragende muren naar buiten duwen. Daarom zijn de muren onder een tongewelf dik, of worden ze ondersteund door steunberen, trekstangen of aangrenzende gewelven.

Een nadeel is dat het gewelf over de hele lengte steun nodig heeft. Grote ramen in de dragende muren zijn daardoor lastig. Die beperking leidde tot het kruisgewelf, dat de krachten naar vier hoekpunten leidt.

Toepassing

• Romeinse thermen en kelders.
• Romaanse kerken en kloosters.
• Gewelfde kelders onder oude stadswoningen en boerderijen.
• Moderne toepassingen: tunnels, duikers en betonnen schaalconstructies.

Tips bij oude tongewelven

• Breek nooit zomaar een opening in een gewelf of in de dragende muren eronder. Laat eerst een constructeur rekenen.
• Scheuren in de lengterichting van de kruin kunnen wijzen op wijkende muren.
• Een gemetseld gewelf heeft gezonde, vochtopen voegen nodig. Herstel met een kalkmortel die bij het oorspronkelijke metselwerk past.

Gerelateerde termen

• Gewelf
• Kruisgewelf
• Kloostergewelf
• Gordelboog
• Spatkrachten
• Steunbeer

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.