Wat is een triforium?
Een triforium is de middelste zone in de wand van het middenschip van een kerk: een smalle doorgang in de muurdikte, of een blinde boogreeks, tussen de arcade onderin en de lichtbeuk met de hoge ramen bovenin. Het is typisch voor de gotiek. Het triforium zit op de hoogte waar het lessenaarsdak van de zijbeuk tegen de muur van het middenschip aansluit. Achter die zone is dus geen ruimte voor ramen, en daar komt het triforium.
Opbouw en functie
- Plaats: boven de arcadebogen naar de zijbeuk, onder de vensters van de lichtbeuk.
- Vorm: per travee een reeks kleine bogen op zuiltjes. Achter de bogen loopt een smalle gang (de venstergang of dienstgang), of de bogen zijn blind tegen de muur gezet: een blind triforium.
- Functie: de onbelichte muurstrook ter hoogte van de zijbeukkap krijgt een ritmische geleding. Een begaanbare gang maakt ook onderhoud en inspectie op hoogte mogelijk.
- Ontwikkeling: in de latere gotiek werd de achterwand soms zelf beglaasd, zodat het triforium licht doorlaat en bijna opgaat in de lichtbeuk.
- Naam: het woord wordt meestal verklaard uit het Latijn tri- (drie) en foris (deur, opening), naar de drie openingen per travee die vaak voorkomen. In de praktijk zie je ook twee, vier of meer.
Triforium of tribune?
Een tribune is een echte verdieping over de volle diepte van de zijbeuk. Een triforium is veel smaller en zit in de muur zelf. Klassieke hooggotische kathedralen zoals Chartres hebben een driedelige wand: arcade, triforium, lichtbeuk.
| Triforium | Veel smaller dan een tribune, zit in de muur zelf, aan de binnenkant |
|---|---|
| Tribune | Echte verdieping over de volle diepte van de zijbeuk |
| Dwerggalerij | Zit aan de buitenkant van het gebouw |
Tips voor de praktijk
- Herkennen: kijk vanuit het middenschip omhoog. Een doorlopende band kleine boogjes direct onder de grote ramen is het triforium.
- Bij restauratie: de gang achter het triforium is vaak de enige toegang tot gootkoppen, kappen en ramen. Houd hem vrij en begaanbaar.
- Niet verwarren met een dwerggalerij: die zit aan de buitenkant van het gebouw, het triforium aan de binnenkant.
Gerelateerde termen
- Lichtbeuk
- Arcade
- Zijbeuk
- Lessenaarsdak
- Gotiek
- Tribune
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
