Wat is een trochilus?

Een trochilus, ook scotia genoemd, is een diepe, holle (concave) lijst in de basis van een zuil. In de bekende attische basis ligt de trochilus tussen twee bolle lijsten, de torussen. Door het sterke contrast tussen bol en hol ontstaat een diepe schaduwlijn die de voet van de zuil een krachtige, levendige vorm geeft.

Herkomst van de naam

De Romeinse bouwmeester Vitruvius gebruikt het woord scotia en vermeldt dat de Grieken dit profiel trochilus noemen. Scotia komt van het Griekse woord voor duisternis en verwijst naar de donkere schaduw in de holte.

Plaats in de zuilbasis

De attische basis is van onder naar boven zo opgebouwd:

1. Een vierkante plint (voetplaat).
2. Een onderste torus, breder en zwaarder.
3. Een smal vlak lijstje (listel).
4. De trochilus.
5. Weer een listel.
6. Een bovenste, kleinere torus, waarop de zuilschacht staat.

Ook in ionische basissen komt de trochilus voor, soms zelfs dubbel.

Verschil met de cavetto

Een cavetto is een eenvoudige holle lijst met een kwartcirkelvormig profiel. De trochilus is dieper en asymmetrisch: het profiel bestaat meestal uit twee bogen met een verschillende straal, waardoor de holte onderin dieper uitspringt dan bovenin.

Toepassingen

• Basissen van klassieke zuilen en pilasters, en van kolommen in neoklassieke gebouwen.
• Sokkels, balusters en voetstukken.
• Profielen in natuursteen, stucwerk en houten lijstwerk, bijvoorbeeld in schoorsteenmantels en trappaalvoeten.

Tips voor de praktijk

• Herkennen: zie je in een zuilvoet een diepe hol tussen twee bolle ringen, dan is dat vrijwel altijd een trochilus.
• Restauratie: de diepe holte is kwetsbaar voor vuil, vocht en vorstschade; controleer dit deel bij buitenzuilen extra.
• Namaken: let op de asymmetrie. Een symmetrische hol maakt de basis vlakker en minder klassiek van uitstraling.

Gerelateerde termen

• Torus
• Attisch
• Basis
• Cavetto
• Hollijst
• Zuil

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.