Wat is trompe l’oeil?

Trompe l’oeil (Frans voor “bedriegt het oog”) is een schildertechniek waarbij een plat vlak zo wordt beschilderd dat het lijkt alsof je naar een echte, driedimensionale ruimte, een bouwdeel of een materiaal kijkt. Het effect steunt op perspectief, licht en schaduw: geschilderde lijsten lijken uit te steken, een vlak plafond lijkt open te gaan naar de hemel. Als het om nagebootste bouwdelen gaat, spreek je ook van schijnarchitectuur.

Toepassingen

• Plafondschilderingen: een bekend voorbeeld is het werk van Andrea Pozzo in de Sant’Ignazio in Rome (tussen 1685 en 1694). Hij schilderde een schijnkoepel op doek, omdat de geplande koepel nooit gebouwd werd, en een plafond dat vanaf een gemarkeerd punt op de vloer een hoge, open ruimte lijkt.
• Gevels: geschilderde ramen, kozijnen, pilasters of hele gevels op blinde muren.
• Materiaalimitatie: marmer-, hout- en natuursteenimitatie op wanden, deuren en lambriseringen. Dit is verwant aan schilderwerk als grisaille en aan technieken als scagliola, waarbij marmer in stucwerk wordt nagebootst.
• Interieur: een doorkijkje, boekenkast of nis op een wand, vaak om een kleine ruimte groter te laten lijken.

Tips voor de praktijk

• Kies één kijkpunt: het effect klopt maar vanuit één plek. Leg de horizonlijn van je perspectief op ooghoogte vanaf de plek waar je meestal staat of zit.
• Volg het echte licht: schilder schaduwen aan de kant die past bij het daglicht in de ruimte, anders valt de illusie direct door de mand.
• Bereid de ondergrond goed voor: de wand moet schoon, droog, vlak en draagkrachtig zijn. Vul gaten, schuur en gebruik een passende grondverf.
• Kies de juiste verf: binnen voldoet een goede acrylaat muurverf of acrylverf voor kunstenaars. Buiten heb je weerbestendige gevelverf nodig die bij de ondergrond past, en eventueel een beschermlaag.
• Begin met een schets op papier en zet de hoofdlijnen met potlood of krijt op de wand voordat je gaat schilderen.
• Gevel of monument? Informeer bij de gemeente of een gevelschildering vergunning- of welstandsplichtig is.

Gerelateerde termen

• Schijngevel
• Imitatie
• Fresco
• Scagliola
• Grisaille
• Centraal perspectief

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.