Wat is veen?

Veen is een bodemsoort die grotendeels bestaat uit niet of half verteerde plantenresten. Het ontstaat in natte omstandigheden waar zuurstof ontbreekt, zodat afgestorven planten niet verteren maar zich opstapelen. Veen bevat meer dan 75 procent water, heeft een zeer klein draagvermogen en is sterk samendrukbaar. Voor bouwen is het daarmee een van de lastigste grondsoorten.

Hoogveen en laagveen

• Laagveen ontstaat onder invloed van voedselrijk grondwater, bijvoorbeeld als een meer dichtgroeit met riet en zegge. Het komt veel voor in West- en Noord-Nederland. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving bestaat ongeveer 9 procent van Nederland uit laagveen.
• Hoogveen groeit boven het grondwater uit en wordt gevoed door voedselarm regenwater, vaak met veenmos. In Nederland vooral in Drenthe en de Peel, al is veel ervan in het verleden afgegraven voor turfwinning.

Bodemdaling: inklinking en oxidatie

Wordt veen ontwaterd, dan daalt het maaiveld op twee manieren:

• Inklinking en zetting: het water verdwijnt en de grond wordt samengedrukt, extra onder het gewicht van ophogingen, wegen en gebouwen.
• Oxidatie: veen dat boven het grondwater komt te liggen, reageert met zuurstof en verdwijnt letterlijk, waarbij CO2 vrijkomt. Droge, warme zomers versnellen dit.

Deze daling is onomkeerbaar. Op sommige plekken in veen- en kleigebieden daalt de bodem tot ongeveer 2 centimeter per jaar.

Gevolgen voor funderingen

• Houten palen: zakt de grondwaterstand, dan komen de paalkoppen droog te staan en ontstaat paalrot. Volgens het KCAF kan een opgetelde droogstand van 10 tot 20 jaar al leiden tot ernstige verzwakking.
• Fundering op staal: ondiep gefundeerde huizen zakken mee met de bodem, vaak ongelijkmatig, met scheuren en scheefstand als gevolg.
• Huis op palen, tuin zakt: bij een woning op palen tot in de zandlaag zakt de omgeving weg ten opzichte van het huis. Dat geeft verzakte stoepen, holle ruimtes onder de vloer en gebroken leidingaansluitingen.

Tips en aandachtspunten

• Laat bodemonderzoek doen voordat je bouwt, uitbreidt of zwaar ophoogt op veen.
• Ophogen met beleid: elke extra laag grond drukt het veen verder in. Lichte ophoogmaterialen beperken dat.
• Let op grondwater: drainage of een bemaling naast een pand op houten palen kan schade veroorzaken. Overleg met gemeente of waterschap.

Gerelateerde termen

• Inklinken
• Paalrot
• Fundering op staal
• De grondwaterstand
• Klei
• Bodemonderzoek

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.