Wat is verhang?

Verhang is een relatief hoogteverschil: het verschil in hoogte tussen twee punten gedeeld door de afstand ertussen. Je drukt het uit als percentage of in millimeter per meter. Het begrip komt terug bij riolering, drainage en waterlopen, en in de grondmechanica bij stromend grondwater.

Verhang of verval?

De twee worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze zijn niet hetzelfde. Verval is het absolute hoogteverschil van het waterniveau tussen twee plaatsen, bijvoorbeeld 20 cm. Verhang is dat verschil per lengte-eenheid. Een leiding die over 40 meter 20 cm daalt, heeft een verhang van 5 mm per meter, oftewel 0,5%.

Verhang bij riolering en drainage

Bij leidingen onder vrij verval stroomt het water alleen door de zwaartekracht. Het verhang bepaalt dan hoe snel het water stroomt. Te weinig verhang en vuil bezinkt in de buis; te veel en het water schiet weg terwijl vaste delen achterblijven. Bij een buis of goot spreek je in de praktijk ook vaak van afschot.

Verhang in de grondmechanica

Bij grondwater is het hydraulisch verhang het verschil in stijghoogte tussen twee punten in de stromingsrichting, gedeeld door de afstand. Hoe groter het verhang, hoe harder het water door de grond stroomt. Stroomt het water omhoog, bijvoorbeeld als kwel achter een dijk of in een bouwput, dan kan het kritisch verhang worden bereikt. Op dat punt is de waterspanning even groot als de grondspanning: de korrelspanning valt weg, de korrels drukken niet meer op elkaar en het zand gaat zweven en meestromen. Dat heet ook wel drijfzand of opbarsten, en het kan uitgroeien tot piping.

Toepassing

• Riolering en drainage aanleggen: werk met mm per meter en reken uit hoeveel hoogte je over de hele lengte nodig hebt. Begin bij het aansluitpunt (laagste punt) en werk terug.
• Bouwputten en bemaling: een adviseur rekent het verhang uit om te zorgen dat de bodem van de bouwput niet opbarst.
• Waterlopen: het verhang van een sloot of rivier bepaalt de stroomsnelheid.

Tips en aandachtspunten

• Controleer met een waterpas of laser: op het oog zie je een verhang van een paar millimeter per meter niet.
• Geen tegenverhang: één verzakte buis waarin het water terugstroomt, geeft al een plek waar vuil blijft liggen.
• Houd rekening met het aansluitpunt: als de gemeentelijke aansluiting hoog ligt, heb je soms te weinig hoogte voor voldoende verhang. Bepaal dat vóór je gaat graven.
• Zand in de bouwput dat “kookt”: stop met ontgraven en schakel een geotechnisch adviseur in.

Gerelateerde termen

• Afschot
• Kwel
• Piping
• Riool
• Drainage
• Grondmechanica

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.