Wat is een visblaasmotief?

Een visblaasmotief is een siermotief in maaswerk met de vorm van een visblaas: een druppel- of vlamvormig vlak met een ronde kop en een spits toelopende staart. Het motief komt vooral voor in de bovenzijde van kerkramen uit de late gotiek. Maaswerk dat met dit motief is opgebouwd, heet visblaastracering. De visblaas wordt ook wel “snuit” genoemd; daar komen termen als driesnuit vandaan.

Kenmerken

• Vorm: een cirkelvormige kop die overgaat in een gebogen, spitse punt. Meerdere visblazen samen lijken op draaiende vlammen.
• Stijl: het motief is kenmerkend voor de flamboyantstijl, letterlijk de “vlammende” stijl van de laatgotiek.
• Symboliek: de visblaas geldt als oud Christussymbool.
• Varianten: in het Frans en Engels onderscheidt men de asymmetrische, gebogen mouchette en de symmetrische soufflet. In het Duits heet het motief Fischblase.
• Driesnuit: drie visblazen die samen, onder een bepaalde hoek gezien, een driepas vormen.

Toepassing

• Kerkramen: in de traceringen boven de spitsboogvensters, tussen de vensterstijlen.
• Roosvensters: in flamboyante roosvensters vullen visblazen vaak het hele rad.
• Blinde tracering: op wanden, torens, balustrades en koorbanken als reliëfmotief.
• Neogotiek: in negentiende-eeuwse kerken komt het motief opnieuw voor.

Tips

• Herkennen: zie je in een venster gebogen, druppelvormige vlakken in plaats van ronde pasvormen, dan gaat het om visblaasmotieven en waarschijnlijk om laatgotiek of neogotiek.
• Niet verwarren met het visgraatmotief: dat is een zigzagpatroon in metselwerk of vloeren, een heel ander motief.
• Restauratie: natuurstenen maaswerk is dun en kwetsbaar. Laat herstel of vervanging van ontbrekende delen over aan een gespecialiseerde steenhouwer en documenteer de oorspronkelijke vorm vooraf met foto’s en maatvoering.
• Glas-in-lood: het glas in een visblaastracering volgt de grillige vorm. Bij herstel moet het lood precies op de sponning van het maaswerk aansluiten.

Gerelateerde termen

• Maaswerk
• Driepas
• Vierpas
• Driesnuit
• Flamboyantstijl
• Gotiek
• Roosvenster

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.