Wat zijn voorwerkers?

Voorwerkers zijn de bakstenen in een muur die in het zicht komen. Het begrip stamt uit de tijd dat steenfabrieken nog geen onderscheid maakten tussen gewone bakstenen en gevelstenen. De metselaar sorteerde de geleverde stenen zelf: de mooiste en best gebakken exemplaren werden voorwerkers, de rest achterwerkers.

Waarom sorteren?

Tot rond 1900 kwamen alle stenen uit dezelfde oven, met grote verschillen in kleur, vorm en hardheid. Stenen die dicht bij het vuur lagen werden harder en donkerder, stenen verder weg zachter. De metselaar koos voor de gevel de stenen die:

• recht en goed van vorm waren, voor strak metselwerk;
• goed doorbakken en hard waren, omdat die beter bestand zijn tegen vorst en regen;
• een mooie, gelijkmatige kleur hadden.

De zachtere en minder fraaie stenen, de achterwerkers, gingen in het binnenwerk van de muur. Buitenmuren waren in die tijd vaak anderhalve of twee stenen dik, dus er was veel binnenwerk.

Een keursteen was een voorwerker van uitgelezen kwaliteit, die in de achttiende eeuw werd gebruikt voor zeer fijn metselwerk.

Toepassing: wat heb je eraan bij restauratie?

• Bij het uitbreken van oud metselwerk zie je vaak dat de gevelstenen harder zijn dan de stenen erachter. Gebruik zachte achterwerkers niet in de gevel bij herstel: ze kunnen door vorst kapotgaan.
• Zoek bij het aanvullen van een historische gevel naar oude stenen of nieuwe stenen die in maat, kleur en hardheid passen bij de voorwerkers.
• Kies een voegmortel die niet harder is dan de oude steen, zodat de steen niet beschadigt.

Gerelateerde termen

• Achterwerkers
• Gevelsteen
• Verblendsteen
• Baksteen
• Metselverband
• Voorschot

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.