Wat is een vormbak?
Een vormbak is een langwerpige mal met bodem, verdeeld in vakken, waarin klei wordt gevormd tot ongebakken bakstenen. De nog natte, ongebakken stenen heten vormelingen. Na drogen worden ze gebakken in een oven.
Vormraam en vormbak
De oudste manier van vormen gebeurde in een vormraam: een raam zonder bodem. De vormelingen werden op een losse plaat gelost en naar de droogplaats gebracht. Later is het vormraam grotendeels verdrongen door de vormbak, mét bodem. Daarmee zijn de vormelingen makkelijker te verplaatsen. In de bodem kan bovendien een reliëf zitten, zodat een mortelgleuf, naam of merkteken in de platte zijde van de steen komt.
Zo werkt het
- De vormbak wordt met zand bestrooid, zodat de klei niet aan de vorm blijft plakken.
- In elk vak wordt een bal klei geworpen en aangedrukt. Door het werpen komt de klei goed in de hoeken.
- De bovenkant wordt afgestreken.
- De vorm wordt omgekeerd en de vormeling valt eruit.
Met de hand gebeurt dit nog maar zelden, vooral voor restauraties waarbij kleine aantallen nodig zijn die machinaal niet te maken zijn. Echte handvormstenen herken je aan hun onregelmatige oppervlak met plooien en nerven.
Bij de machinale vormbakmethode wordt de klei door een pers in de bezande vormbakken gedrukt en machinaal afgestreken. Het resultaat is een vormbaksteen: strak van vorm, aan vijf zijden bezand en met één afgestreken zijde.
Toepassing
Weten hoe een steen is gevormd helpt bij het kiezen van een passende steen voor herstel of uitbreiding: een handvormsteen, een vormbaksteen en een strengperssteen zien er in een gevel duidelijk anders uit.
Gerelateerde termen
- Vormbaksteen
- Handvormsteen
- Baksteen
- Klei
- Strengpers
- Ringoven
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
