Wat is een vormeling?
Een vormeling (ook: vormling) is een al wel gevormd, maar nog niet gedroogd stuk klei dat bestemd is om te worden gebakken. Bij bakstenen is de vormeling de natte kleiplak die net uit de vormbak of de pers komt. Pas na drogen en bakken wordt het een baksteen.
Van klei tot baksteen
- Vormen: de klei wordt in een bezande vormbak geworpen of gedrukt (handvorm of vormbak) of als streng uit een strengpers gesneden. Het resultaat is de vormeling.
- Drogen: de vormeling bevat nog veel water en is zacht. Hij moet langzaam en gelijkmatig drogen; te snel drogen geeft scheuren en kromtrekken. Vroeger gebeurde dit in de open lucht in droogloodsen, nu in droogkamers.
- Bakken: de gedroogde steen gaat de oven in, historisch bijvoorbeeld een veldoven of ringoven, nu meestal een tunneloven.
Waarom zand?
De vorm wordt met zand bestrooid, zodat de vormeling er makkelijk uit loskomt. Dat zand geeft de steen ook zijn kenmerkende bezande oppervlak, dat goed past bij zichtbaar metselwerk. Vroeger werd de kleibal soms eerst door het zand gerold voordat hij in de vorm werd geworpen.
Toepassing
Het begrip vormeling kom je vooral tegen bij de geschiedenis en de fabricage van baksteen. Het helpt om sporen op oude stenen te begrijpen:
- Vinger- en voetafdrukken of plantenresten op oude stenen ontstonden toen de vormelingen buiten lagen te drogen.
- Strijkvlak: de afgestreken bovenzijde van de vormeling is bij een vormbaksteen nog als één afwijkende zijde te herkennen.
- Vervormingen wijzen vaak op hanteren of stapelen terwijl de vormeling nog zacht was.
Gerelateerde termen
- Vormbak
- Vormbaksteen
- Handvormsteen
- Strengpers
- Ringoven
- Groene sterkte
- Baksteen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
