Wat is votief?

Votief geeft aan dat een object of gebouw is geschonken als inlossing van een belofte (gelofte). Andere woorden zijn ex voto, gelofte-offer, beloftegeschenk en wijgeschenk. Het woord komt van het Latijnse votivus, “een gelofte betreffend”, afgeleid van votum, gelofte. In het Engels: votive.

Votief in de bouwkunst

Iemand belooft bijvoorbeeld een kerk te bouwen als hij een gevaarlijke situatie overleeft, en laat die kerk daarna bouwen als nakoming van zijn belofte. Zo’n gebouw heet een votiefkerk. Een bekend voorbeeld is de Votivkirche in Wenen, gebouwd als dank nadat keizer Frans Jozef in 1853 een aanslag overleefde.

Veelvoorkomende samenstellingen:

• Votiefkerk of votiefkapel: een kerk of kapel gebouwd als inlossing van een gelofte.
• Votiefaltaar: een altaar, vaak klein en van steen, opgericht als dank of na een belofte. Uit de Romeinse tijd zijn veel votiefaltaren met inscripties bewaard.
• Votieftafel: een stenen plaat met inscriptie die vermeldt door wie en waarom een gebouw aan een godheid of heilige is opgedragen. Een votieftafel komt ook los voor als dankbetuiging.
• Votiefbeeld en votiefkaars: geschenken op plaatsen waar men genezing of bescherming verwacht, zoals bedevaartsoorden.

Op Romeinse votiefstenen staat soms de afkorting VSLM: Votum Solvit Libens Merito, “hij loste zijn gelofte graag en terecht in”.

Toepassing

Voor wie een historisch gebouw onderzoekt of restaureert, verklaart de votieve oorsprong vaak keuzes in ligging, opdrachtgever en inscripties. Tips:

• Lees inscripties en gevelstenen goed: jaartallen, namen en formules als VSLM wijzen op een votieve oorsprong.
• Behandel votieftafels en -altaren als kwetsbaar erfgoed. Reinig natuursteen met inscripties niet zelf met hogedruk of zuren; laat een restaurator het herstel doen.
• Raadpleeg het archief of monumentenregister voor de bouwgeschiedenis voordat je ingrepen plant.

Gerelateerde termen

• Altaar
• Onderdelen van een kerk
• Kruiskerk
• Hallenkerk
• Schuilkerk

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.