Wat is een waaiergewelf?
Een waaiergewelf is een gewelf waarin trechtervormige (kegelvormige) gewelfvlakken vanuit de aanzetpunten omhoog lopen, met ribben die allemaal met dezelfde kromming uitwaaieren. Van onderen gezien lijkt elk gewelfdeel op een opengevouwen waaier. Het is de meest herkenbare bijdrage van de Engelse late gotiek, de perpendicular-stijl, aan de Europese bouwkunst. In het Engels heet het fan vault.
Kenmerken
- Trechtervormige gewelfdelen: vanuit elke wandschacht of pijler stijgt een halve of hele trechter op. Waar de trechters elkaar raken, blijft een vlak of licht gebogen veld over, vaak met een rozet of hangende sluitsteen.
- Gelijke ribben: alle ribben hebben dezelfde kromming en lengte. Daardoor ontstaat een regelmatig, rond patroon, in tegenstelling tot het kruisribgewelf.
- Decoratieve ribben: de ribben zijn vaak uit hetzelfde steenblok gehouwen als het gewelfvlak, met fijn maaswerk ertussen. Ze dragen niet meer zelfstandig, maar zijn vooral versiering. Dezelfde ontwikkeling zie je bij het netgewelf en het cellengewelf.
- Hangende varianten: bij sommige waaiergewelven hangen de trechters als pendanten aan het gewelf, verwant aan het hanggewelf.
Bekende voorbeelden
- De kloostergang van de kathedraal van Gloucester (tweede helft 14e eeuw), een van de vroegste bewaarde voorbeelden.
- King’s College Chapel in Cambridge, met een gewelf uit het begin van de 16e eeuw.
- De kapel van Hendrik VII in Westminster Abbey in Londen, met hangende waaiers.
Toepassing
Wie een gotisch gebouw bestudeert of een neogotisch interieur herstelt, herkent het waaiergewelf aan de gelijke, uitwaaierende ribben. Bij herstel van steenhouwwerk aan zulke gewelven is specialistisch vakmanschap nodig: gewelfvlak en ribben vormen vaak één geheel, zodat vervanging van een deel het hele patroon raakt.
Gerelateerde termen
- Gewelf
- Kruisribgewelf
- Netgewelf
- Palmgewelf
- Hanggewelf
- Cellengewelf
- Perpendicular-stijl
- Gotiek
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
