Wat is een wiel (dijkdoorbraakkolk)?
Een wiel is een diepe, vaak ronde plas die aan een dijk ligt en is ontstaan door een plaatselijke dijkdoorbraak. Bij een doorbraak stroomt het water met grote kracht door het gat en slaat het achter de dijk een diep gat in de bodem uit. Dat gat bleef na het herstel van de dijk vaak als plas achter. Andere namen zijn waai, waal, weel of braak.
Ontstaan
- Bij hoogwater bezwijkt een dijk over een korte lengte.
- Het instromende water kolkt achter de dijk en spoelt de grond weg.
- Er ontstaat een diepe kuil, vaak veel dieper dan de omgeving.
- Omdat het gat te diep was om eenvoudig te dichten, werd de nieuwe dijk vaak in een boog om het wiel heen gelegd, aan de binnen- of buitenkant.
Herkennen in het landschap
- Een ronde of ovale plas direct tegen een dijk.
- Een opvallende knik of bocht in de dijk rond de plas.
- Plaats- en veldnamen met ‘wiel’, ‘waai’ of ‘weel’.
- Op oude kaarten en op de Actueel Hoogtebestand Nederland-kaart (AHN) zijn wielen en oude dijktracés vaak goed te zien.
Waarde
- Cultuurhistorie: wielen zijn zichtbare sporen van rampen uit het verleden en vaak beschermd landschapselement.
- Natuur: veel wielen zijn waardevolle natuurgebieden met eigen water- en oevervegetatie.
Aandachtspunten bij bouwen in de buurt
- Slappe en wisselende bodem: de oevers van een wiel zijn vaak opgevuld met slib of zand. Laat grondonderzoek doen voor de fundering.
- Kwel: rond een wiel kan grondwater omhoog komen. Houd rekening met natte kruipruimtes en kelders.
- Waterschapsregels: dichtbij een dijk en een wiel gelden beschermingszones. Voor bouwen, graven of beplanten is vaak toestemming van het waterschap nodig.
- Ophogen of dempen: een wiel dempen is meestal niet toegestaan en technisch lastig.
Gerelateerde termen
- Kolk
- Nooddijk
- Teen van een dijk
- Dijkbewaking
- Stenendijk
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
