Wat is een zakbaak?

Een zakbaak is een meetinstrument waarmee je vastlegt hoeveel de oorspronkelijke ondergrond zakt nadat er grond op is aangebracht. Hij bestaat meestal uit een vierkante stalen plaat met daarop een verticale stalen buis. De plaat ligt op het oude maaiveld, onder de ophoging. Door de bovenkant van de buis herhaaldelijk te waterpassen zie je hoe de zetting van de ondergrond in de tijd verloopt.

Hoe werkt een zakbaak?

• Plaat op het oude maaiveld: de plaat beweegt mee met de ondergrond. Wat de plaat zakt, is de zetting van de grond eronder.
• Verlengbare buis: bij het verder ophogen wordt de buis telkens verlengd, zodat hij boven het zand blijft uitsteken.
• Waterpassen: een landmeter meet de bovenkant van de buis ten opzichte van een vast referentiepunt. Trek je de buislengte af, dan weet je de hoogte van de plaat.
• Tijdreeks: door regelmatig te meten ontstaat een zettingscurve. Daarmee is te zien of het inklinken afneemt en wanneer de grond voldoende is gezet.

Toepassing

Zakbaken worden vooral gebruikt bij voorbelasten: je brengt tijdelijk extra grond aan op slappe klei of veen, zodat de ondergrond vooraf inklinkt. Na het afgraven van de overhoogte blijft een basis over die nog maar weinig zakt. Dit gebeurt bij wegenaanleg, bouwrijp maken van nieuwbouwwijken en dijkversterkingen. Over een lang tracé worden meerdere zakbaken op regelmatige afstand geplaatst, zodat verschillen in zetting zichtbaar worden.

Aandachtspunten

1. Nulmeting: meet de plaat direct na plaatsing, vóór het ophogen. Zonder nulmeting is de meetreeks waardeloos.
2. Bescherm de buis: graafmachines en walsen rijden zakbaken makkelijk scheef of kapot. Markeer ze duidelijk.
3. Vast referentiepunt: meet ten opzichte van een punt dat zelf niet zakt, bijvoorbeeld een peilmerk op een gefundeerd object.
4. Interpretatie: laat de meetreeks beoordelen door een geotechnisch adviseur. Die bepaalt of de grond voldoende is gezet om verder te bouwen.

Gerelateerde termen

• Inklinken
• Absolute zetting
• Verzakking
• Klei
• Veen
• Draagkracht

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.