Wat is zand?

Zand is een los, korrelig materiaal dat ontstaat door erosie van gesteente, met korrels tussen 0,063 en 2 mm. Fijnere deeltjes vallen onder silt en klei, grovere onder grind. Zand is door water of wind afgezet en bestaat in Nederland en België overwegend uit kwarts (siliciumdioxide). Daardoor is zand ook de belangrijkste grondstof voor glas.

Eigenschappen als ondergrond

• Weinig samendrukbaar: zand geeft een goed draagvlak voor gebouwen en wegen.
• Waterdoorlatend: regenwater zakt snel weg. Dat maakt zand geschikt als drainerende laag.
• Korrelverdeling telt: bij zand met verschillende korrelgroottes vullen kleine korrels de ruimte tussen grote korrels op. Dat geeft een compactere, stevigere massa dan zand met vrijwel één korrelmaat.

Vergeleken met klei en veen is zand dus een gunstige bouwgrond: het draagt beter en zet minder.

Toepassing

• Toeslagmateriaal in metselmortel, stucmortel, zandcement en beton.
• Ophoogzand om terreinen op hoogte te brengen en als zandbed onder funderingen en bestrating.
• Straat- en voegzand voor het aanleggen en invegen van bestrating.
• Grondstof voor kalkzandsteen en glas.

Zandsoorten

Naar herkomst onderscheidt men onder meer rivierzand, duinzand en zeezand. Rivierzand is vaak goed gegradeerd en daardoor geschikt voor beton. Duinzand is fijn en sterk uitgesorteerd en daardoor minder geschikt. Zeezand bevat zout en schelpresten en moet voor gebruik in beton worden gewassen.

Praktische tips

1. Koop het juiste zand: betonzand, metselzand, ophoogzand en straatzand verschillen in korrelgrootte en zuiverheid. Gebruik geen ophoogzand voor beton.
2. Vraag de korrelverdeling bij beton- of mortelwerk. Zand voor beton moet voldoen aan NEN-EN 12620.
3. Verdicht zandbedden laagsgewijs met een trilplaat, zodat bestrating of een fundering later niet verzakt.
4. Let op vocht: nat zand bevat veel water. Houd daar rekening mee bij het afmeten van de watertoevoeging in een mengsel.

Gerelateerde termen

• Kwarts
• Korrelgrootte
• Korrelverdeling
• Grind
• Klei
• Toeslagstoffen
• Kalkzandsteen

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.