Wat is zandsteen?
Zandsteen is een natuursteen die bestaat uit zandkorrels, meestal kwarts, die door een natuurlijk bindmiddel aan elkaar zijn gekit. Het is een afzettingsgesteente: zand dat ooit in zee, rivieren of woestijnen is afgezet en daarna onder druk en door mineralen is verhard. Het bindmiddel kan bijvoorbeeld kalk, klei of kiezelzuur zijn. IJzerhoudende zandsteen kleurt rood, bruin of paars.
Eigenschappen
- Wisselende duurzaamheid: die hangt sterk af van het bindmiddel en de groeve. De ene zandsteen is na enkele decennia al verweerd, de andere houdt eeuwen stand.
- Poreus: zandsteen neemt water op. Vorst, zouten en vervuiling kunnen daardoor schade veroorzaken.
- Goed bewerkbaar: zandsteen laat zich relatief makkelijk hakken en beeldhouwen.
- Verkleuring: zandsteen wordt na jaren vaak donker tot zwart door vervuiling en patina.
Toepassing
In de Nederlanden werd zandsteen veel gecombineerd met baksteen, bijvoorbeeld voor speklagen, hoekblokken, raam- en deuromlijstingen en ornamenten. Verder wordt het gebruikt voor plinten, vensterbanken, traptreden, vloeren en beeldhouwwerk. Bekende soorten uit de buurt zijn de geelachtige Bentheimer en Gildehauser zandsteen uit het Duitse grensgebied bij Twente, ontstaan in het Onder-Krijt.
Aandachtspunten bij onderhoud en herstel
- Niet verwarren met kalkzandsteen: kalkzandsteen is een kunstmatig gemaakte bouwsteen van kalk en zand, geen natuursteen.
- Voorzichtig reinigen: agressieve hogedruk- of zandstraalreiniging beschadigt de buitenhuid van de steen. Laat reiniging over aan een specialist.
- Zachte mortel: gebruik voor voegen en reparaties een mortel die zachter en dampopener is dan de steen. Te harde cementmortel laat de steen zelf kapotgaan.
- Vervangen met de juiste soort: bij vervanging een steen kiezen met vergelijkbare eigenschappen en uitstraling. Bij monumenten in overleg met de gemeente of erfgoedinstantie.
- Water afvoeren: zorg dat waterslagen en afdekkingen goed afwateren, zodat de steen niet blijvend nat blijft.
Gerelateerde termen
- Afzettingsgesteente
- Kwarts
- Kalkzandsteen
- IJzerzandsteen
- Natuursteenonderhoud
- Natuursteen vervangen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
