Wat is een zwik?
Een zwik, ook gewelfzwik genoemd, is het driehoekige of wigvormige vlak tussen een boog en de rechthoekige omlijsting eromheen. Je ziet ze bijvoorbeeld boven een rondboogvenster of -deur die in een rechthoekig kader staat, of tussen twee bogen die op een kolom samenkomen. In het Engels heet dit spandrel, in het Duits Zwickel.
Drie betekenissen
- Hoekvlak naast een boog: de meest gebruikte betekenis. De zwik ligt in hetzelfde vlak als de gevel of wand. Is er maar een halve zwik, bijvoorbeeld bij een boog tegen een wand, dan spreekt men van een halfzwik.
- Overgang in een koepel: bij een koepel op een vierkante ruimte is de holle, driehoekige gewelfvorm die van het vierkant naar de ronde koepelvoet loopt ook een zwik. Meestal heet dit een pendentief.
- Wigvormig deel in het algemeen: zoals een houten pen om het luchtgat van een vat dicht te maken.
Versiering
Zwikken waren een geliefde plek voor ornament, omdat het vlak een duidelijke, besloten vorm heeft. Je vindt er medaillons, bladmotieven, figuren en metselwerkpatronen. Een zwik die met een waaiervorm is versierd, heet een waaierzwik.
Praktisch bij restauratie en verbouwing
- Constructief draagt de zwik bij aan de stabiliteit van de boog: het metselwerk erin houdt de boog aan de zijkant op zijn plaats. Haal zwikmetselwerk dus niet zomaar weg.
- Vocht: siermetselwerk en natuursteen in zwikken liggen vaak in het zicht van regen. Controleer voegen en aansluitingen tijdens onderhoud.
- Monument: bij een rijks- of gemeentelijk monument heb je voor wijzigingen aan gevelornamenten meestal een omgevingsvergunning nodig.
Gerelateerde termen
- Boog
- Waaierzwik
- Pendentief
- Boogveld
- Koepel
- Gewelf
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
