Bomen, heesters en hagen planten in het najaar: blootwortel, kluit of pot

Het najaar is het beste plantseizoen voor bomen, heesters en hagen, omdat de grond nog warm is en de plant in rust gaat: hij hoeft geen blad te voeden en kan al zijn energie in wortels stoppen. Planten met kluit gaan de grond in vanaf ongeveer half oktober, planten met blote wortel vanaf november tot half april, en containerplanten kunnen het hele najaar door. Blootwortel is verreweg het goedkoopst en voor een haag vaak drie tot vijf keer zo voordelig als dezelfde soort uit pot. De grootste fout is niet het moment, maar de diepte: een boom die te diep staat, gaat dood, want de wortelhals moet zichtbaar blijven. En let op de wet: een boom hoort op minstens 2 meter van de erfgrens, een heester of heg op minstens 0,5 meter, tenzij je gemeente of je buurman iets anders toestaat.

Hee Klusser,

Iedereen plant in het voorjaar. De zon schijnt, het kriebelt, je loopt het tuincentrum in en komt met een kar vol naar buiten.

En dan komt juni. Droog. Warm. En jij staat elke avond met de gieter te vechten om iets in leven te houden wat nog geen wortel de grond in heeft gekregen.

In het najaar heb je dat niet.

De grond is dan nog warm van de zomer, het regent vanzelf, en de plant staat op het punt om in winterrust te gaan. Hij hoeft geen blad te voeden, dus alles wat hij aan energie heeft gaat naar beneden: nieuwe wortelharen. Tegen de tijd dat het voorjaar begint, staat hij er al met een wortelstelsel dat de voorjaarsplanter pas in juli heeft.

Dat is de hele truc. Meer is het niet.

Maar er zit wel wat vakmanschap in het hóe. Ik loop hieronder alles langs: welke plantvorm je kiest en wat dat kost, wanneer precies, hoe je het plantgat maakt, hoeveel planten per meter je nodig hebt voor je haag, hoe ver je van de erfgrens moet blijven, en de fouten waar de meeste najaarsaanplant alsnog op sneuvelt.

Komt ie:

Waarom het najaar beter is dan het voorjaar

Vier redenen, en ze versterken elkaar.

1. De bodem is warm. Grond loopt achter op de lucht. In oktober is de bodem nog opgewarmd van de zomer, terwijl de lucht al afkoelt. Dat is precies de combinatie die je wilt: warme grond maakt nieuwe wortelharen aan, koele lucht vraagt niks van het blad.

2. Het regent vanzelf. Nieuwe aanplant droogt in het najaar veel minder snel uit, wat je een hoop gieten scheelt. Bij voorjaarsaanplant ben je de waterpomp van je eigen tuin. In het najaar doet het weer het werk. Bron: Groei & Bloei

3. De plant is in rust. Bladverliezende planten hebben hun blad laten vallen. Er is geen verdamping, dus geen stress. Een plant die je in rust verplaatst, merkt er nauwelijks iets van. Een plant die je in mei verplaatst met blad eraan, moet water blijven aanvoeren met wortels die hij net kwijt is.

4. Blootwortel is alleen nu te krijgen. Dat is niet zomaar een detail, want dat scheelt je bij een haag zo makkelijk een paar honderd euro. Daarover zo meer.

De keerzijde: niet alles wil het najaar in. Vorstgevoelige soorten en soorten die slecht tegen natte winters kunnen, zet je beter in het voorjaar. Groei & Bloei noemt daarbij onder andere hebe en fuchsia (vorstgevoelig) en soorten die niet tegen winternat kunnen. Ook geldt: hoe jonger en kleiner het plantje, hoe kwetsbaarder het is in zijn eerste winter.

Vuistregel die je kunt onthouden: bladverliezend en winterhard → najaar. Vorstgevoelig, mediterraan of net gestekt → voorjaar.

Blootwortel, kluit of pot: de keuze die je geld kost of bespaart

Dit is de belangrijkste beslissing die je neemt, en de meeste mensen nemen hem niet eens bewust, want ze kopen gewoon wat er in het tuincentrum staat.

Blootwortel (blote wortel)

De plant wordt op de kwekerij uit de volle grond gerooid en gaat zonder enige grond aan de wortels naar je toe. Geen pot, geen kluit, geen gaas. Alleen plant.

• Verkrijgbaar: grofweg half oktober tot half april, zodra het blad eraf is en zolang de plant nog niet uitloopt
• Geschikt voor: hagen (beuk, haagbeuk, liguster, meidoorn, veldesdoorn), fruitbomen, laanbomen, bosplantsoen, rozen
• Voordeel: verreweg het goedkoopst, licht van gewicht, veel wortelmassa in verhouding tot de prijs
• Nadeel: korte houdbaarheid en zeer kwetsbaar voor uitdrogen
• Niet geschikt voor: wintergroene soorten zoals taxus, laurier en buxus in grotere maten. Die gaan meestal als kluit of pot

Dat uitdrogen is geen theorie. Kwekers rekenen ermee: wortels die een kwartier in de wind en de zon boven de grond liggen, kosten je al een fors deel van je aanslagkans. Bron: Lepona Dus: doos dicht houden, jute eroverheen, uit de wind, en pas uitpakken op het moment dat het gat klaar is.

Kluit (met of zonder gaas)

De plant wordt gerooid met de grond eromheen, verpakt in jute en meestal een dun stalen gaas. Dat gaas mag je gewoon in de grond laten zitten: het roest weg en de wortels groeien er doorheen.

• Verkrijgbaar: grofweg september tot april
• Geschikt voor: grotere bomen, wintergroene hagen (taxus, laurier), grote solitaire heesters
• Voordeel: de fijne wortels blijven intact in hun eigen grond, hogere aanslagkans bij groot plantmateriaal
• Nadeel: zwaar (een kluit van 60 cm doorsnee tilt je niet alleen), duurder dan blootwortel

Belangrijk: schud een kluit nooit leeg om te kijken “of er wel wortels in zitten”. Je vernielt precies datgene waarvoor je betaalt.

Container (pot)

Gekweekt of opgepot in een pot, wortelkluit zit volledig in potgrond.

• Verkrijgbaar: het hele jaar
• Voordeel: je kunt planten wanneer je wilt (behalve bij vorst en in de volle zomerhitte), en je ziet precies wat je koopt
• Nadeel: het duurst, en let op draaiwortels: als de plant te lang in dezelfde pot heeft gestaan, cirkelen de wortels langs de potwand. Die blijven dat doen in de grond en wurgen de plant op termijn. Zie je zo’n dichtgedraaide wortelkoek? Snijd er met een mes drie of vier verticale sneden in en trek de buitenste wortels los.

Wat kies je nu?

Situatie	Beste keuze
Haag van 10 meter of langer, bladverliezend	Blootwortel
Wintergroene haag (taxus, laurier)	Kluit
Één boom, direct effect gewenst, forse maat	Kluit
Fruitboom	Blootwortel
Je weet nog niet precies waar hij moet	Pot
Je plant buiten het plantseizoen	Pot
Krappe portemonnee, geduld aanwezig	Blootwortel, kleine maat

De vuistregel die het meeste geld bespaart: hoe kleiner je koopt, hoe sneller het aanslaat en hoe goedkoper het is. Een haagplant van 60-80 cm blootwortel haalt een plant van 150 cm uit pot vaak binnen drie of vier jaar in, en heeft dan onderweg minder water gekost en minder uitval gehad. Grote maten kopen is kopen van tijd, en tijd is in de tuin het duurste product dat er is.

De planttijdlijn: wat kan wanneer

Periode	Wat kan de grond in
September	Containerplanten; eerste kluitplanten
Half oktober	Kluitplanten volop; blad valt van bladverliezers
November	Beste maand. Blootwortel begint, grond nog warm, geen nachtvorst
December – januari	Kan, mits vorstvrij. Grond is kouder, wortelgroei ligt vrijwel stil
Februari – half maart	Tweede beste periode. Blootwortel nog volop leverbaar
Half april	Einde blootwortelseizoen: de knoppen lopen uit
Mei – augustus	Alleen containerplanten, en dan flink water geven

Voor haagplanten geldt november als voorkeursmaand: de grond is nog warm van de zomer en er is nog geen aanhoudende vorst. Bron: Budgetplant

Nooit planten in bevroren grond. Niet omdat de plant het niet overleeft, maar omdat je met kluiten bevroren aarde geen contact krijgt tussen wortel en bodem. En zonder contact is er geen wateropname. Vriest het? Dan wacht je gewoon. Blootwortelplanten kun je prima een week of twee overbruggen door ze in te kuilen: graaf een ondiepe sleuf op een beschutte plek, leg de planten schuin met de wortels erin, en schep er grond overheen tot de wortels volledig bedekt zijn. Zo staan ze weken veilig.

Het plantgat: breed, niet diep

Hier gaat het het vaakst mis. Onthoud deze regel:

Een plantgat kan nooit te breed zijn, maar wel te diep.

Hoe breed

Minimaal anderhalf keer, liever twee keer de doorsnede van de kluit of de wortelspreiding. Voor een boom houd je aan alle kanten minstens een voetlengte ruimte aan, zo’n 30 tot 35 cm tussen de kluit en de wand van het gat. Bron: Van den Berk Boomkwekerijen

Waarom zo breed? De eerste twee jaar groeien de wortels vooral zijwaarts, in de laag waar zuurstof zit. Losse grond aan de zijkant is precies wat ze nodig hebben. Een smal, diep gat is een emmer waar water in blijft staan.

Hoe diep

Zo diep als de kluit hoog is. Geen centimeter dieper.

Meet de hoogte van de kluit of het wortelstelsel vóór je gaat graven. Leg tijdens het planten een rechte lat of een steel van een schop over het gat: de bovenkant van de kluit moet gelijk liggen met het maaiveld, of een paar centimeter erboven om zetting op te vangen.

Het herkenningspunt heet de wortelhals: de plek waar de stam overgaat in de wortels, vaak zichtbaar als een lichte verdikking en een kleurverschil op de bast. Die moet je na het planten nog kunnen zien.

Zit die onder de grond, dan gebeurt er dit: de bast blijft permanent vochtig, gaat rotten, en de plant sterft af, soms pas na drie of vier jaar, en dan snap je niet meer waarom. Te diep geplant is de meest voorkomende oorzaak van bomen die “zomaar” wegkwijnen.

Bodem losmaken, niet vervangen

Steek de wanden en de bodem van het gat los met een spitvork. Op klei of bij nieuwbouw is dit geen luxe maar noodzaak: daar zit vaak een keiharde, verdichte laag onder de bouwvoor waar geen wortel doorheen komt en waar water op blijft staan.

De waterproef doe je in vijf minuten: giet een emmer water in het gegraven gat. Staat het er na een uur nog? Dan heb je een drainageprobleem. Oplossing: het gat breder maken, de ondergrond dieper losbreken, of de boom op een lichte verhoging planten (10 tot 15 cm boven maaiveld, met de grond eromheen schuin oplopend). Doe je dit niet, dan verzuipt hij de eerste natte winter.

Wat gaat er terug in het gat

Vul aan met de grond die je eruit hebt gehaald. Meng er hooguit wat compost doorheen om de structuur te verbeteren.

Niet doen:
– Het gat vullen met dure potgrond of tuinaarde. Je maakt een luxe badkuip waar de wortels nooit uit willen. Als ze dan bij de rand komen, stuiten ze op de harde grond en gaan ze cirkelen.
– Verse mest of kunstmest in het plantgat. Dat verbrandt jonge wortels. In het najaar heeft de plant sowieso geen voeding nodig, hij gaat slapen.
– Water in het plantgat gieten vóór het planten. Je maakt er een modderbrij van waar geen zuurstof in zit.

Wat wél: na het aanvullen inslempen. Vul het gat half, schep er water in zodat de grond wegzakt tussen de wortels, vul dan de rest aan. Zo verdwijnen de luchtholtes zonder dat je de grond hoeft aan te stampen.

Zo plant je stap voor stap

Blootwortel:

1. Zet de planten een half uur tot een uur in een emmer water voor je begint. Niet langer: wortels die dagenlang onder water staan, verstikken.
2. Snoei kapotte en gescheurde worteluiteinden weg met een scherpe snoeischaar. Een schone snede geneest, een gerafeld uiteinde rot.
3. Graaf het gat of de sleuf (bij een haag: één doorlopende sleuf, ongeveer 40 cm breed en 40 cm diep, is veel handiger en beter dan losse gaatjes).
4. Maak een kegeltje grond op de bodem en drapeer de wortels daaroverheen zodat ze naar buiten en naar beneden wijzen. Wortels die je omhoog of omgekruld in het gat propt, sterven af.
5. Houd de plant op hoogte, met de wortelhals gelijk aan het maaiveld, en vul aan.
6. Slemp in met water, vul de rest aan, druk licht aan met je voet. Licht. Niet stampen.
7. Geef nog een keer flink water, ook als het regent.

Kluit:

1. Dompel de kluit onder in water tot er geen bellen meer opkomen, als hij droog aanvoelt.
2. Til de plant nooit aan de stam of de takken op. Til hem aan de kluit. Aan de stam trekken scheurt de kluit los van de wortels en dan heb je een dure blootwortelplant met een zak zand eromheen.
3. Plaats hem in het gat, controleer de hoogte, en snijd dan pas de touwen bij de stam door en vouw het jute naar beneden open. Gaas en jute mogen in de grond blijven.
4. Aanvullen, inslempen, licht aandrukken, water geven.

Container:

1. Controleer de wortelkoek. Draaiwortels? Insnijden en losmaken.
2. Verder als bij kluit. Let extra op de hoogte: potgrond klinkt in, dus plant liever 2 cm te hoog dan 2 cm te laag.

Hagen: hoeveel planten heb je per meter nodig?

Dit is de vraag waar je bestelling op vastloopt, dus hier de richtlijnen. Ze verschillen per soort én per plantmaat: hoe groter de plant, hoe minder je er per meter nodig hebt.

Soort	Planten per strekkende meter (richtlijn)
Beuk / haagbeuk, kleine maat (tot ~125 cm)	4 tot 6
Beuk / haagbeuk, grote maat (125-200 cm)	4
Liguster	3 tot 4
Taxus, maat 60-100 cm	3
Portugese laurier, 80-100 cm	3
Portugese laurier, vanaf 100 cm	ongeveer 2,5

Bron: Haagplantdirect en Gras & Haag

Algemene lijn: de meeste haagplanten zitten op 3 tot 5 per meter. Snelgroeiers zoals liguster hebben er minder nodig dan traaggroeiers zoals taxus, want ze sluiten de gaten sneller vanzelf.

Praktische tips voor een rechte, dichte haag:

• Span een lijn. Twee piketpaaltjes, een strakke draad, en je haag is over 20 jaar nog steeds recht. Doe je dit niet, dan zie je de slinger elke dag.
• Graaf een sleuf, geen gaten. Sneller, en de wortels kunnen zijwaarts doorgroeien in losse grond.
• Bij een dubbele rij (voor een extra dichte haag) plant je in verspringend verband met ongeveer 30 cm tussen de rijen. Dat kost meer planten en is meestal niet nodig.
• Snoei een blootwortelhaag na het planten terug, ongeveer een derde van de hoogte. Voelt zonde, maar het herstelt de balans tussen wortel en bovengronds deel en dwingt de plant om onderaan uit te lopen. Een haag die je niet terugsnoeit, wordt kaal aan de voet, en dat krijg je bij beuk of liguster later nauwelijks meer weg.
• Reken je bestelling na op planten, niet op meters. Bij 10 meter beuk met 4 per meter bestel je 40 stuks, plus 2 of 3 reserve voor uitval.

De boompaal: wanneer wel, wanneer niet

Een jonge boom hoeft niet altijd aan een paal. Een boom die een beetje mag bewegen, maakt juist een dikkere, sterkere stamvoet aan. Zet je hem muurvast, dan blijft hij dun en slap en valt hij om zodra je de paal weghaalt.

Wel palen bij: bomen vanaf ongeveer 2,5 tot 3 meter, bomen met een grote kroon, en op winderige, open plekken.

Niet palen bij: heesters, haagplanten, kleine bomen tot ongeveer 2 meter.

Zo doe je het goed:

• Zet de palen vóórdat je de boom in het gat zet. Anders sla je door de kluit heen.
• Houd ongeveer 30 cm afstand tussen paal en stam.
• Sla de paal minimaal 60 cm de grond in, of ten minste een derde van zijn lengte. Bron: Van den Berk Boomkwekerijen
• Bind laag aan. Op ongeveer een derde van de stamhoogte, niet vlak onder de kroon. Laag aanbinden houdt de wortelkluit stil en laat de stam bewegen. Dat is precies wat je wilt.
• Gebruik een brede boomband, geen touw en geen tuinslang met draad erin. De band mag niet los zitten, maar er mag ook geen spanning op staan.
• Twee palen, haaks op de heersende windrichting (in Nederland zuidwest), of drie palen in een driehoek bij een zware kluit.
• Haal de palen na twee, maximaal drie groeiseizoenen weg. Vergeet je dat, dan groeit de band in de bast en snoer je je eigen boom af. Zet een herinnering in je telefoon voor over twee jaar. Serieus.

Water geven: het jaar na het planten telt

Najaarsaanplant hoeft de eerste maanden nauwelijks water. Maar vanaf april heb je een klant.

• Direct na het planten: flink water, ook bij regen. Dat is niet om te drinken, dat is om de grond rond de wortels te laten dichtslibben.
• Winter: alleen bij lange vorstvrije droogte, en alleen bij wintergroene planten. Die verdampen namelijk gewoon door.
• Voorjaar en zomer jaar 1: dit is het kritieke seizoen. Liever één keer per week heel veel dan elke dag een beetje. Een klein scheutje trekt niet dieper dan de bovenste centimeters en lokt de wortels juist omhoog. Voor een jonge boom praat je over 20 tot 40 liter per beurt, voor een haag over ruim doorweken van de hele sleuf.
• Jaar 2: blijf bijhouden in droge periodes. Nieuwe bomen hebben minimaal de eerste twee jaar extra water nodig.
• Vanaf jaar 3: in normale zomers redt hij zich, tenzij het echt lang droog blijft.

Handig hulpmiddel: maak een gietrand: een lage wal van grond in een cirkel rond de stam, doorsnee ongeveer gelijk aan het plantgat. Water blijft daarin staan en zakt weg boven de wortels in plaats van weg te lopen over het gras.

En leg een mulchlaag. Vijf tot acht centimeter houtsnippers, boomschors of gecomposteerd blad rond de plant. Dat houdt vocht vast, houdt onkruid weg en isoleert de bodem. Eén regel: houd de mulch tien centimeter van de stam vandaan. Mulch tegen de bast is vocht tegen de bast, en dat is precies wat je met die wortelhals wilde voorkomen.

Waar mag je planten? De erfgrens en de wet

Hier struikelen mensen, en het is een ruzie die jaren kan duren. In het Burgerlijk Wetboek staat een concrete afstand.

Artikel 5:42 BW:

• Bomen: minimaal 2 meter van de erfgrens, gemeten vanaf het midden van de voet van de boom
• Heesters en heggen: minimaal 0,5 meter van de erfgrens

Bron: Wetboek+, art. 5:42 BW

Maar er zijn drie belangrijke uitzonderingen:

1. Een gemeentelijke verordening of plaatselijke gewoonte mag een kleinere afstand toestaan. Veel gemeenten doen dat ook. Check de APV van je gemeente voor je gaat graven.
2. Je buurman mag toestemming geven. Zet dat wel even op papier of in een appje, want een mondelinge afspraak verdwijnt met de volgende bewoner.
3. Beplanting die niet boven de scheidsmuur uitkomt, mag dichterbij staan.

Praktische raad: ga je een haag pal op de grens planten, ook al mag het van de gemeente? Loop even bij de buren langs. Een haag die van twee kanten wordt geknipt en waar je samen over hebt gepraat, is fijner dan een haag waar je vijftien jaar chagrijnig langs loopt.

En kijk ook naar boven en onder. Voordat je die schop de grond in zet:

• Waar komen de kabels en leidingen je huis in? Kijk waar je meterkast zit en waar de aansluiting binnenkomt. Graaf in die zone met beleid: spade rechtop, stukje voor stukje, niet blind met een grondboor.
• Hoe hoog en breed wordt hij over 20 jaar? Dat is de maat waarop je moet planten, niet de maat in het tuincentrum. Een berk van 3 meter wordt een boom van 20 meter met wortels tot ver in de tuin van de buren.
• Woekeraars? Bamboe, sommige populieren en Japanse duizendknoop horen niet in een normale tuin zonder wortelscherm. Een wortelscherm van minimaal 60 tot 70 cm diep, met een randje boven de grond, is bij bamboe geen luxe.
• Riool en bestrating. Wilg, populier en es zoeken water op. Zet ze niet bij je rioolaansluiting of vlak naast de oprit.

Zeven fouten die de meeste najaarsaanplant fataal worden

1. Te diep planten. De belangrijkste. Wortelhals moet zichtbaar blijven. Leg een lat over het gat en controleer voordat je aanvult.

2. Blootwortels laten uitdrogen. Uit de doos, in het gat. Niet eerst nog even koffiedrinken met de wortels op het terras in de zon.

3. Een taartpuntgat. Een smal, diep gat met een gladde wand die je met de schop dichtgesmeerd hebt, vooral op klei. Steek de wanden los.

4. Verkeerd snoeien bij het planten. Blootwortelhagen en blootwortelheesters snoei je terug (ongeveer een derde). De doorgaande top van een boom snoei je nóóit weg. Daar komt nooit meer een fatsoenlijke kroon uit.

5. Boompaal te hoog aanbinden en te lang laten zitten. Laag binden, na twee jaar weghalen.

6. Gras tot aan de stam. Gras is een keiharde concurrent om water en voeding, en de bosmaaier tegen de bast is de tweede grote doodsoorzaak van jonge bomen. Houd een boomspiegel van minstens 60 tot 80 cm doorsnee open of gemulcht.

7. Bemesten in het najaar. Niet doen. De plant slaapt en verse voeding kan jonge wortels beschadigen. Wacht tot het voorjaar, en gebruik dan compost of een organische meststof.

Kosten: waar zit het verschil

Hard bedragen noemen is lastig, want maat, soort en leverancier maken enorm verschil. Maar de verhouding is wél stabiel, en die is bruikbaar:

Plantvorm	Relatieve prijs	Typisch gebruik
Blootwortel, kleine maat	Laagst	Haag, bosplantsoen, fruitboom
Blootwortel, grote maat	Laag tot midden	Laanboom, forse haag
Kluit	Midden tot hoog	Wintergroene haag, forse boom
Container	Hoogst	Losse heester, buiten seizoen planten

Voor een haag van 10 meter praat je bij blootwortel al snel over een factor drie tot vijf minder dan dezelfde soort in dezelfde maat uit pot. Bij een haag van 25 meter is dat het verschil tussen een leuke klus en een investering waar je even voor moet zitten.

Waar je geld op verliest in plaats van bespaart:

• Te grote maat kopen. Grote planten slaan slechter aan, hebben twee jaar lang veel meer water nodig en zijn na vijf jaar vaak ingehaald door de kleine maat die je ernaast had kunnen zetten.
• Geen reserve bestellen. Reken op een paar procent uitval. Bijkopen in maart betekent een andere partij, andere maat, andere kleur, en dat zie je in een haag meteen.
• Op de bodemvoorbereiding bezuinigen. Een zak compost en een uur spitvorkwerk is de goedkoopste verzekering die er is.
• Grond aanvullen met potgrond. Duur én slechter.

Wat doe je in het voorjaar erna

Najaar planten betekent niet: klaar en vergeten.

• Maart: loop de aanplant langs. Duw je met je hand tegen de planten: zitten ze los? Vorst kan planten omhoog gedrukt hebben. Aandrukken en zo nodig aanvullen.
• April: controleer wat er uitloopt. Een blootwortelplant die in mei nog niets doet, kras met je nagel voorzichtig een stukje bast open. Groen eronder = leeft nog, geduld. Bruin en droog = dood, vervangen.
• April/mei: eerste bemesting mag nu wel. Compost bovenop, of een organische meststof.
• Mei tot september: wateren, en dan echt. Dit is het seizoen waarin je najaarswerk zich uitbetaalt of alsnog sneuvelt.
• Bij een haag: de eerste jaren twee keer per jaar knippen (rond juni en eind augustus) om hem dicht te krijgen. Knip de zijkanten iets taps: onder breder dan boven. Dan houdt de onderkant licht en blijft hij tot op de grond vol.

Veelgestelde vragen

Wat is de allerbeste maand om een haag te planten?

November. De grond is dan nog warm van de zomer, er is genoeg neerslag, en de meeste jaren is er nog geen aanhoudende vorst. Bladverliezende haagplanten zijn dan als blootwortel leverbaar, wat het ook de goedkoopste maand maakt. Lukt november niet, dan is februari tot half maart de tweede beste periode. Vermijd de maanden met kans op langdurige vorst, want in bevroren grond kun je niet planten.

Kan ik in de winter planten als het niet vriest?

Ja. Zolang de grond niet bevroren of kletsnat en dichtgeslagen is, kun je in december en januari prima planten. De wortelgroei ligt dan wel vrijwel stil, dus de plant staat gewoon te wachten tot het bodemleven in februari weer op gang komt. Dat is geen probleem, alleen: geef hem dan in zijn eerste voorjaar extra aandacht met water, want hij heeft nog geen wortels gemaakt.

Wat is het verschil tussen blootwortel en kluit precies?

Blootwortel betekent dat de plant zonder enige grond aan de wortels wordt geleverd; hij is uit de volle grond gerooid en meteen geschud. Bij een kluit gaat de plant met een bal eigen grond mee, verpakt in jute en meestal een dun gaas. Blootwortel is veel goedkoper en lichter, maar alleen leverbaar in de winterrust en zeer kwetsbaar voor uitdrogen. Een kluit houdt de fijne wortels intact en is daarom de veiligere keuze bij grote bomen en bij wintergroene soorten, die immers geen echte winterrust kennen.

Moet ik het plantgat vullen met potgrond of tuinaarde?

Nee. Gebruik de grond die je eruit hebt gehaald, eventueel verbeterd met wat compost. Een gat vol rijke potgrond werkt als een badkuip: de wortels blijven binnen die luxe zone en cirkelen bij de rand, en op klei blijft het water in het gat staan. Het doel is dat de wortels naar buiten gaan, de gewone tuingrond in. Wat je wél moet doen, is de wanden en de bodem van het gat losbreken met een spitvork, zodat er geen harde schil omheen zit.

Hoe ver moet een boom van de erfgrens staan?

Volgens artikel 5:42 van het Burgerlijk Wetboek geldt 2 meter voor bomen, gemeten vanaf het midden van de voet van de boom, en 0,5 meter voor heesters en heggen. Een gemeentelijke verordening of een plaatselijke gewoonte kan een kleinere afstand toestaan, en je buurman kan toestemming geven. Ook geldt de afstandseis niet voor beplanting die niet boven de scheidsmuur uitkomt. Check dus altijd even de APV van je gemeente, en leg afspraken met de buren schriftelijk vast.

Moet ik een nieuwe boom altijd aan een paal zetten?

Nee, en vaak is het zelfs beter van niet. Een stam die mag bewegen in de wind, maakt een dikkere en stevigere voet aan. Palen zijn nodig bij bomen vanaf ongeveer 2,5 tot 3 meter, bij bomen met een grote kroon en op winderige, open plekken. Bind dan laag aan, op ongeveer een derde van de stamhoogte, met een brede band zonder spanning. En haal de palen na twee tot drie groeiseizoenen weg, voordat de band de bast insnijdt.

Mijn blootwortelplanten zijn geleverd en ik kan nog niet planten. Wat nu?

Inkuilen. Graaf op een beschutte plek een ondiepe sleuf, leg de planten daar schuin in met de wortels erin en schep grond over de wortels tot ze volledig bedekt zijn. Druk licht aan en geef water. Zo overbruggen ze makkelijk een paar weken vorst of slecht weer. Laat ze nooit met de wortels in de open lucht liggen: een kwartier wind en zon kost al een fors deel van je aanslagkans.

Hoeveel water heeft nieuwe aanplant het eerste jaar nodig?

Direct na het planten een flinke gietbeurt, ook als het regent, om de grond rond de wortels dicht te slibben. In de winter hoeft er in principe niets bij, behalve bij wintergroene planten in een lange droge vorstperiode. Vanaf april wordt het serieus: geef liever één keer per week heel veel dan elke dag een beetje, want een klein scheutje lokt de wortels naar boven. Voor een jonge boom is 20 tot 40 liter per beurt een goede richtlijn, en houd dat minstens twee groeiseizoenen vol.

---

Een boom of haag planten is één middag werk, maar de plek waar hij staat bepaal je voor twintig jaar. Voordat je gaat graven, wil je weten hoe je tuin straks in elkaar zit: waar de zon valt, waar je zicht en luwte wilt, en wat er nog meer moet komen. In Fred’s bouwtekeningen vind je complete werktekeningen voor tuinprojecten met maatvoering en materiaallijst, zodat je terras, schuur en beplanting één keer goed op elkaar afstemt in plaats van drie keer verplaatst.

Doe jezelf een plezier. Leg die lat over het plantgat vóór je aanvult. Dat ene handelingetje van drie seconden is het verschil tussen een boom die het over vijf jaar nog doet en een boom die je niet begrijpt.

Groeten van Fred Schouten, Klusser en Doe-Het-Zelver in hart en nieren.

PS: zet die herinnering voor de boompaal echt in je telefoon. “Boomband los” over twee jaar. Ik heb ooit een prachtige lindeboom aan zijn eigen band zien stikken, en dat is echt zonde van een boom die je zelf hebt geplant.