Douche plaatsen: douchebak, afvoer, waterdichting en kraan stap voor stap

Een douche plaatsen doe je in deze volgorde: eerst de afvoer en de waterleidingen op de goede plek brengen, dan de wanden en vloer waterdicht maken, dan tegelen, en pas daarna de douchebak, de kraan en de wand monteren. Die volgorde is niet vrijblijvend. Wie eerst tegelt en daarna pas ontdekt dat de afvoer 4 centimeter te hoog zit, mag alles er weer uit hakken.

De grootste misvatting bij deze klus: dat tegels waterdicht zijn. Dat zijn ze niet. Tegels en voegen laten water door, en achter je tegels zit gipsplaat of stucwerk dat daar niet tegen kan. De waterdichting zit onder de tegels, en dat is het deel dat je niet meer ziet als het af is. Precies daarom wordt het overgeslagen, en precies daarom staat de badkamervloer bij de buren over vijf jaar te rotten.

Hieronder staat het complete verhaal: welk type douche je kiest, hoeveel ruimte je nodig hebt, hoe je de afvoer op de juiste hoogte krijgt (het echte struikelblok), hoe je waterdicht maakt met kimband en kimpasta, welke kraan je neemt, wat de regels zijn voor ventilatie en stopcontacten in de badkamer, wat het kost en welke tien fouten je moet vermijden.

Eerst kiezen: douchebak, inloopdouche of cabine?

Een douchebak is voor de zelfbouwer de veiligste keuze. De bak zelf is waterdicht, dus je waterdichting hoeft alleen de wanden en de aansluiting bak-wand aan te kunnen. Kies een acryl bak (licht, warm aanvoelend, goedkoper) of een bak van composiet of mineraalgietsteen (zwaarder, strakker, duurder, en vaak op maat te zagen).

Een inloopdouche is mooier en drempelloos, maar dat is een heel ander soort klus. Je hebt vloeropbouw nodig voor de put of goot, je moet de hele vloer op afschot krijgen en je waterdichting moet volvlaks kloppen. Reken op meer voorbereidingstijd en, als de bestaande vloer laag zit, op het optrekken van de complete badkamervloer.

Een complete cabine met eigen bodem en wanden is het snelst en het minst risicovol. Alleen aansluiten op afvoer en water. Niet de mooiste optie, wel de meest praktische bij een huurwoning, een tweede badkamer of een zolderdouche.

Twijfel je? Doe je het zelf en heb je weinig vloeropbouw beschikbaar: douchebak.

Maten: hoeveel ruimte heb je echt nodig?

Praktische maten om mee te rekenen, geen wettelijke eisen.

• Kleinste werkbare douche: 80 bij 80 centimeter. Krap, maar het kan.
• Comfortabel: 90 bij 90 tot 100 bij 100 centimeter.
• Fijn: 90 bij 120 centimeter of groter. Je kunt je bukken zonder de wand te raken.
• Vrije ruimte voor de douche: houd minstens 60 centimeter over om te kunnen afdrogen en om de deur te kunnen openen.
• Douchekop hoogte: 200 tot 220 centimeter voor een regendouche, 190 tot 210 centimeter voor een gewone glijstang bovenaan.
• Kraan hoogte: thermostaatkraan meestal op 100 tot 110 centimeter vanaf de doucheput of bakrand.
• Hoekplaatsing werkt het beste: twee wanden heb je dan al, je hebt maar één of twee glaswanden nodig en de leidingen kun je in die twee wanden kwijt.

Stap 1: de afvoer, en waarom dat je hele planning bepaalt

Dit is waar deze klus staat of valt. Doe dit voordat je iets anders bestelt.

Meet je beschikbare hoogte. Ga na hoeveel ruimte je hebt tussen de bovenkant van je constructievloer (beton of houten balklaag) en de bovenkant van je afgewerkte tegelvloer. Dat is je speelruimte voor de afvoer.

• Voor een douchebak heb je maar weinig nodig: een platte douchebaksifon past vaak in 8 tot 12 centimeter onder de bak, en de bak zelf zet je op een gemetseld of houten onderstel waar je die sifon in kwijt kunt. Kun je niet onder de vloer, dan zet je de bak simpelweg wat hoger op een verhoging met een opstapje.
• Voor een inloopdouche heb je een put of goot nodig. Er zijn extra lage uitvoeringen met een inbouwdiepte rond de 6 centimeter, maar reken standaard eerder op 8 tot 15 centimeter inbouwhoogte plus ruimte voor de afvoerbuis op afschot. In een woning met een betonnen vloer waar je niet in kunt hakken, is dat vaak de reden dat een inloopdouche niet lukt zonder de hele vloer te verhogen.

Diameter. Voor een normale douche is een afvoerbuis van 40 millimeter gangbaar. Bij een grote regendouche of een dubbele douchekop is 50 millimeter de betere keuze, want dan komt er simpelweg meer water per minuut naar beneden. Zit je te twijfelen: neem 50. De extra kosten zijn te verwaarlozen en een douche die niet wegloopt is een dagelijkse ergernis.

Afschot van de afvoerleiding. Reken op ongeveer 1 centimeter verval per strekkende meter richting de standleiding. Te weinig verval en het water blijft staan; veel te veel verval en het water loopt weg terwijl het vuil achterblijft.

Waterslot. Elke doucheafvoer heeft een waterslot nodig dat rioollucht tegenhoudt. De Europese norm EN 1253 voor afvoerputten houdt een waterslot van minimaal 50 millimeter aan. Extra platte putjes met een lager waterslot bestaan, maar dan droogt het slot bij een douche die je weken niet gebruikt sneller uit, en dan ruik je dat.

Doe altijd een lektest. Sluit alles aan, stop de afvoer af, giet er een emmer water in en laat het een uur staan. Nog beter: laat er tien minuten de kraan op lopen en kijk eronder. Dit is de laatste keer dat je erbij kunt.

Stap 2: de waterleidingen

Aanvoer. Warm en koud naar de kraan, meestal 15 millimeter koper of een kunststof leidingsysteem. De hart-op-hart afstand tussen warm en koud is standaard 150 millimeter, en warm zit links, koud rechts (van jou uit gezien als je naar de kraan kijkt). Houd je daaraan, ook als je zelf een inbouwkraan monteert, want anders past het volgende kraantje er niet meer op.

Inbouw of opbouw. Een inbouwthermostaatkraan is strak, maar het inbouwdeel moet in de wand voordat je tegelt, en de inbouwdiepte moet precies kloppen. Zit het inbouwdeel 1 centimeter te diep, dan komt je afdekplaat niet meer tegen de tegel. Een opbouwkraan is vergevingsgezinder en later veel makkelijker te vervangen. Voor een eerste douche: opbouw.

Afpersen voor je dichtmaakt. Zet de leidingen onder druk, of laat ze minimaal een paar uur onder normale waterdruk staan en controleer elke koppeling. Achteraf een lekkende koppeling zoeken achter je nieuwe tegels is het soort dag waarvan je niet vrolijk wordt.

Warm water: haal je het wel? Een normale douche kun je goed doen met een combiketel in CW-klasse 4, die minimaal 7,5 liter per minuut water van 60 graden levert. Voor een regendouche of twee douchekoppen wil je CW5 of hoger. Ga je van een gewone kop naar een regendouche, controleer dit dan eerst, anders heb je een prachtige douche die lauw blijft zodra iemand de keukenkraan opendraait.

Wil je warmte terugwinnen? Dit is hét moment om een douche-wtw te overwegen. De afvoerpijp is toch open. Zo’n warmteterugwinunit in de afvoer warmt je koude toevoerwater voor met de warmte van het wegstromende douchewater. Achteraf inbouwen kan bijna nooit zonder de vloer weer open te breken.

Stap 3: waterdicht maken, het deel dat niemand ziet

Hier gaat het bij zelfbouw het vaakst mis. Even helder: tegels en voegen zijn niet waterdicht. Cementvoeg neemt water op. Kit veroudert en scheurt. Dus onder de tegels moet een waterdichte laag zitten die het water dat er doorheen komt tegenhoudt.

Wat je nodig hebt:

• Kimpasta of een vloeibaar afdichtingsmembraan (smeerbaar, meestal in twee lagen)
• Kimband (elastische afdichtingsband) voor alle hoeken en overgangen
• Prefab manchetten voor doorvoeren van leidingen
• Eventueel afdichtingsfolie of tegelbouwplaten bij een houten ondergrond

Waar het moet:

1. Alle hoeken vloer-wand in de doucheruimte, minstens 20 centimeter aan weerszijden doorlopend
2. Alle verticale binnenhoeken in de natte zone
3. Rond de doucheput of goot, met een manchet of speciaal aansluitstuk
4. Rond elke doorvoer: kraanaansluitingen, douchekopaansluiting, schroeven van de glaswand
5. De hele natte zone volvlaks: de vloer van de douche en de wanden tot minimaal 20 centimeter boven de hoogste douchekop, in de praktijk gewoon de hele wand

Hoe je het doet:

Zorg dat de ondergrond schoon, droog, stofvrij en draagkrachtig is. Primer aanbrengen als de fabrikant dat voorschrijft (bij gips en poreuze ondergronden altijd). Dan een royale laag kimpasta in de hoeken, kimband erin drukken zonder luchtbellen, en de band met minstens 5 centimeter overlap laten aansluiten op de volgende. Daarna de vlakken volvlaks in twee lagen, en de tweede laag pas als de eerste droog is. Laat het geheel uitharden volgens de verpakking voordat je begint met tegelen. Dat wachten voelt als tijdverspilling en is het niet.

Bij een houten ondergrond: hout werkt en gips in een douche is vragen om ellende. Gebruik cementgebonden tegelbouwplaten of speciale badkamerplaat, zet die stevig vast op een voldoende stijve ondergrond, en dicht de naden mee af.

Bij een houten vloer: een houten balklaag veert. Tegels en veerkracht gaan slecht samen. Verstijf de vloer (dubbele beplating, extra balkjes) of kies voor een prefab douchevloerelement dat op de balklaag mag.

Stap 4: tegelen en afschot in de vloer

Douchebak: je hoeft geen afschot te maken, de bak doet dat zelf. Belangrijk is alleen dat de bak waterpas staat en overal ondersteund is.

Inloopdouche: de hele douchevloer loopt af naar de put of goot. Reken op ongeveer 1 tot 2 procent afschot, dus 1 tot 2 centimeter per meter. Bij een centrale put loopt de vloer vanuit vier richtingen naar het midden. Bij een goot langs de wand of bij de deur loopt hij in één richting. Die laatste is voor een zelfbouwer veel eenvoudiger om strak te krijgen, want je hoeft maar één vlak op afschot te leggen in plaats van vier.

Tegelmaat: grote tegels op een vloer met afschot is lastig, want een grote tegel kan geen bolling volgen. Bij een centrale put werk je met kleinere tegels of mozaïek. Bij een goot kun je grotere formaten gebruiken.

Antislip: kies voor de douchevloer een tegel met een antislipklasse (R10 of hoger, of klasse B/C voor blootsvoetzones). Een gepolijste tegel in een douche is een ongeluk dat wacht.

Voegen: gebruik in de natte zone een voegmiddel dat geschikt is voor natte ruimtes, en werk beweegbare naden (hoeken, aansluiting op de bak) af met sanitairkit, niet met voegmortel. Kit is bedoeld voor plekken die bewegen, voeg voor plekken die dat niet doen.

Stap 5: de douchebak plaatsen

1. Teken de omtrek van de bak af op de vloer en controleer of hij past, inclusief eventuele profielen van de glaswand.
2. Bouw het onderstel. Veel douchebakken hebben geen verstelbare poten, dan maak je een stevig onderstel van cellenbetonblokken of houten balkjes op maat. Bouw binnen je afgetekende lijnen, zodat de bak eroverheen valt en de rand vrijligt.
3. Controleer waterpas. In de lengte en de breedte, en dan nog een keer. Een bak die niet waterpas staat, houdt water vast bij de rand.
4. Sluit de afvoer aan en test hem nu, met de bak los erop, voor je gaat kitten.
5. Kit aanbrengen op de bovenkant van het onderstel en op de plekken waar de bak steunt.
6. Bak plaatsen en verzwaren. Leg twee zakken van minstens 25 kilo in de bak en laat de boel 24 uur staan zodat de kit uithardt en de bak overal contact maakt.
7. Afkitten tussen bak en wand, met een strakke ril sanitairkit. Werk met kitstrips of afplaktape voor een rechte lijn en trek de tape eruit terwijl de kit nog nat is.
8. 24 uur laten uitharden voordat je gaat douchen.

Een tip die veel gedoe scheelt: maak de onderkant van de bak bereikbaar. Zet in het gemetselde front een inspectieluikje, of gebruik een klikbaar frontpaneel. Ooit gaat die sifon lekken of verstoppen, en dan wil je er niet met een breekbeitel bij hoeven.

Stap 6: kraan, glaswand en afmontage

Thermostaatkraan is de moeite waard. Hij houdt de temperatuur stabiel als er elders water wordt getapt, en hij heeft een veiligheidsbegrenzing rond de 38 graden. Met kinderen in huis is dat geen luxe.

Glaswand: gebruik veiligheidsglas van minimaal 6 millimeter, en bij een vrijstaande wand liever 8 millimeter. Boor in de tegels met een tegelboor op lage toeren zonder klopstand, en gebruik pluggen die geschikt zijn voor je wandtype. Dicht elk boorgat in de natte zone af met kit vóór je de plug erin zet. Water dat via een schroefgat achter je tegels komt, komt daar nooit meer weg.

Douchekop en glijstang: monteer de stang aan de kant waar je hem kunt bedienen zonder onder de straal te moeten staan.

Afvoerrooster: controleer dat het rooster te verwijderen is voor onderhoud. Haren zijn de nummer één oorzaak van een trage doucheafvoer.

De regels: ventilatie en elektra

Twee dingen die vaak vergeten worden en die er echt toe doen.

Ventilatie. Voor een badruimte houdt het Besluit bouwwerken leefomgeving een afvoercapaciteit van minimaal 14 dm³/s aan, oftewel ongeveer 50 kubieke meter per uur. Dat is geen luxe: alle waterdamp die je in de douche maakt, moet eruit. Zonder afzuiging krijg je schimmel op de voegen, in de hoeken en achter de kasten. Heb je alleen een raampje, dan haal je die capaciteit in de praktijk niet betrouwbaar. Zorg ook voor luchttoevoer: een ventilator die niets kan aanzuigen (kier onder de deur, roosters) doet weinig.

Elektra. De NEN 1010 werkt met zones in de badkamer:

• Zone 0 is in het bad of de douchebak zelf. Alleen speciale, waterdichte apparatuur op laagspanning.
• Zone 1 is direct boven het bad of de douchebak tot 2,25 meter hoog. Geen gewone stopcontacten of schakelaars.
• Zone 2 is de strook van 0,6 meter rondom zone 1, ook tot 2,25 meter hoog. Hier gelden minimaal spatwaterdichte uitvoeringen (IPX4).
• Alle groepen die in de badkamer uitkomen zitten achter een aardlekschakelaar van 30 mA.

Praktisch: houd stopcontacten minstens 60 centimeter van de douche en het bad vandaan, en laat aansluitingen in een badkamer doen door iemand die weet wat hij doet. Doucheruimte en elektra is niet de plek om te experimenteren.

Wat kost een douche plaatsen?

Bandbreedtes om mee te rekenen, inclusief btw, exclusief het slopen van de oude situatie.

Zelf doen scheelt grofweg de helft, en het meeste daarvan zit in het tegelwerk en het loodgieterswerk.

Tien fouten die je duur komen te staan

1. De volgorde omdraaien. Eerst afvoer en leidingen, dan waterdichting, dan tegels, dan sanitair. Altijd.
2. Denken dat tegels waterdicht zijn. Ze zijn dat niet. Onder de tegels hoort een afdichting.
3. De beschikbare vloeropbouw niet meten voordat je een inloopdouche bestelt. De put past dan simpelweg niet.
4. Geen lektest doen voordat alles dicht gaat.
5. De bak niet ondersteunen. Acryl bakken die alleen op de randen rusten, gaan kraken en op den duur scheuren.
6. Kit gebruiken als waterdichting in plaats van als afwerking.
7. Boorgaten in de natte zone niet afdichten voordat de plug erin gaat.
8. Geen inspectiemogelijkheid maken bij de sifon.
9. De ventilatie vergeten. Je nieuwe badkamer schimmelt dan binnen twee winters bij de voegen.
10. Te snel gaan douchen. Kit en afdichting hebben hun uithardingstijd echt nodig. Eén dag geduld tegenover jaren plezier.

Veelgestelde vragen

Kan ik zelf een douche plaatsen?

Een douchebak met een cabine of glaswand is voor een handige klusser goed te doen, zeker als de afvoer al ongeveer op de goede plek zit. Het lastigste is de afvoer op de juiste hoogte krijgen en de waterdichting kloppend maken. Een drempelloze inloopdouche in een bestaande badkamer is een stuk lastiger en vraagt vloeropbouw die er vaak niet is. Elektra in de badkamer laat je doen.

Hoe hoog moet de afvoer voor een douche zitten?

Dat hangt af van wat je plaatst. Bij een douchebak past een platte sifon vaak in 8 tot 12 centimeter onder de bak, en anders zet je de bak op een verhoging. Bij een inloopdouche heb je een put of goot nodig; extra lage uitvoeringen beginnen rond 6 centimeter inbouwhoogte, maar reken realistisch op 8 tot 15 centimeter plus ruimte voor het afschot van de afvoerbuis. Meet dit als eerste, want het bepaalt of je plan haalbaar is.

Welke diameter afvoer heb ik nodig voor een douche?

Voor een gewone douche is 40 millimeter gangbaar. Heb je een grote regendouche, een hoofddouche plus handdouche, of loopt de afvoer over een flinke lengte, kies dan 50 millimeter. Houd ongeveer 1 centimeter verval per meter aan richting de standleiding.

Moet ik mijn badkamer waterdicht maken onder de tegels?

Ja, in de natte zone wel. Tegels en voegen laten water door en de ondergrond erachter kan daar meestal niet tegen. Een systeem van kimpasta of vloeibaar membraan met kimband in alle hoeken, doorvoeren en rond de put is de standaard. Wettelijk staat het niet als zodanig voorgeschreven, maar fabrikanten en verzekeraars gaan er in de praktijk wel van uit, en zonder afdichting is een lekkage een kwestie van tijd.

Hoeveel ruimte heb ik nodig voor een douche?

Vanaf 80 bij 80 centimeter is werkbaar, 90 bij 90 is comfortabel en vanaf 90 bij 120 kun je je fatsoenlijk bukken. Houd daarnaast ongeveer 60 centimeter vrije ruimte voor de douche om je af te drogen en de deur te kunnen openen.

Mag er een stopcontact bij de douche?

Niet in zone 0 en zone 1 (in en direct boven de douche tot 2,25 meter), en in zone 2 alleen in spatwaterdichte uitvoering. Praktisch houd je minstens 60 centimeter afstand van de douche aan en zit alles achter een aardlekschakelaar van 30 mA. Laat dit werk doen door iemand die de NEN 1010 kent.

Heb ik een afzuiging nodig in de badkamer?

Ja. Voor een badruimte wordt een afvoercapaciteit van minimaal 14 dm³/s aangehouden, dat is grofweg 50 kubieke meter per uur. Een raampje alleen haalt dat in de praktijk niet betrouwbaar, zeker niet in de winter als je het toch dichthoudt. Zorg ook dat er lucht bij kan, anders zuigt je ventilator tegen een dichte deur aan.

Kort samengevat: meet eerst je beschikbare vloeropbouw, want die bepaalt of het een bak of een inloopdouche wordt. Leg dan de afvoer op afschot met een waterslot, test op lekkage voordat je dichtmaakt, maak de natte zone volvlaks waterdicht met kimpasta en kimband, tegel met een antislipvloer, stel de bak volledig ondersteund en waterpas, en regel de ventilatie.

Doe dat, en je hebt een douche die twintig jaar meegaat zonder dat je ooit hoeft na te denken over wat er achter die tegels gebeurt.

Ga je zelf tegelen, stucen of de wanden opbouwen voor deze badkamer? In Koning van je Woning vind je uitgewerkte klusinstructies voor wanden, tegelwerk en afwerking, zodat je precies weet in welke volgorde je werkt en waar het misgaat. Kijk even hier.

Groeten van Fred Schouten, Klusser en Doe-Het-Zelver in hart en nieren

PS: leg voordat je gaat kitten twee stroken afplaktape langs de naad, kit ertussen, strijk hem af en trek de tape er meteen uit terwijl de kit nog nat is. Je krijgt een kitrand die eruitziet alsof een vakman hem heeft gezet, en het kost je twee minuten extra. Kleine tip. Groot verschil.