Gevelbekleding aanbrengen: houten gevel monteren stap voor stap

Gevelbekleding aanbreng je nooit direct op de muur. Je bouwt eerst een regelwerk van tengels, zodat er een luchtspouw van minimaal 20 mm achter de bekleding ontstaat waar lucht van onder naar boven kan doorstromen. Die spouw, met open ventilatie onder én boven, is het verschil tussen een gevel die dertig jaar meegaat en een gevel die binnen vijf jaar rot. Reken voor een houten gevel op 50 tot 90 euro per m² aan materiaal als je het zelf doet.

De montage zelf is goed te doen voor een handige klusser. Het lastige zit niet in het schroeven, maar in de details: de spouwmaat, de tengeldikte, de afstand tot maaiveld en dakrand, de ventilatieopeningen en de manier waarop je hout laat werken. Daar gaat het in de praktijk mis, en je ziet het pas jaren later.

Hieronder vind je het volledige verhaal: welk hout, welk profiel, hoe je de onderconstructie opbouwt, alle maten, het stappenplan, de detaillering, de kosten en de fouten die je moet vermijden.

Waarom een geventileerde gevel het halve werk is

Een houten gevel is geen waterdichte huid. Hij is een regenscherm. Het idee, in de bouw bekend als het rainscreen-principe, is simpel: de bekleding vangt het grootste deel van de regen op, en het beetje water dat er toch achter komt, moet weg kunnen drogen.

Dat drogen gebeurt door lucht. Warme lucht stijgt in de spouw op en neemt vocht mee naar buiten. Sluit je de spouw onder of boven af, dan staat die lucht stil, blijft het vocht hangen en rot je hout van achteren weg. Precies aan de kant die je nooit ziet.

Daarom gelden er drie harde regels:

1. Minimaal 20 mm vrije luchtspouw tussen de achterkant van de planken en de ondergrond. Bron: AKU Woodpanel
2. Open onderaan en bovenaan, zodat lucht kan doorstromen.
3. Verticale luchtwegen. Bij verticale bekleding heb je horizontale regels nodig; die blokkeren de opstijgende lucht. Los dat op met een dubbele (kruislaagse) regellaag of geprofileerde ventilatietengels. Bron: Gadero

Dat derde punt wordt het vaakst vergeten. Wie verticale delen wil, moet dus twee lagen tengels rekenen. Dat kost extra hout en extra spouwdiepte, maar het is geen optie.

Heb je een vergunning nodig?

Kort antwoord: vaak wel als het aan de straatkant zichtbaar is, vaak niet aan de achterkant.

Gevelbekleding verandert het uiterlijk van je huis. Zodra het straatbeeld verandert, is de kans op vergunningplicht groot. Ga je van een gemetselde gevel naar een houten gevel, dan is dat een opvallende wijziging waarvoor de gemeente een omgevingsvergunning kan eisen. Bron: De Margaretha

Een paar situaties waarin je zeker eerst moet bellen met je gemeente:

• Voorgevel of zijgevel die grenst aan openbaar toegankelijk gebied.
• Beschermd stads- of dorpsgezicht. Daar gelden strengere regels en meld je vrijwel elke gevelwijziging.
• Monument of rijksmonument. Altijd toestemming nodig.
• Appartement of woning in een VvE. Naast de gemeente heb je hier ook toestemming van de vereniging nodig.

Let op dat het niet vanzelfsprekend “vergunningvrij” is omdat je “alleen maar panelen” ophangt. In de rechtspraak over vergunningvrij bouwen is vastgesteld dat een bekleding die vrijwel de hele gevel beslaat niet als los gevelpaneel telt. Bron: PONT Omgeving

Bel gewoon je gemeente en beschrijf wat je wilt doen, met foto’s. Dat kost je een kwartier en voorkomt dat je een gevel moet slopen.

Brandklasse: waar veel klussers overheen lezen

Een gevel moet aan een brandklasse voldoen. Voor nieuwbouw geldt in de basis minimaal brandklasse D voor gevelbekleding. Bij hogere gebouwen worden de eisen strenger: boven de 13 meter, en voor het onderste deel van de gevel, geldt vaak klasse B. Bron: Vandentop Tuinhout

Voor een gewone eengezinswoning of een tuinhuis is dat meestal geen probleem: massief, onbehandeld hout haalt vaak klasse D zonder brandvertragende behandeling. Twee dingen om te onthouden:

• De eis geldt voor het hele gevelsysteem, niet alleen voor de planken: dus ook de tengels, de isolatie, de folie en de ondergrond tellen mee. Bron: HIB Gevels
• Vraag bij je leverancier om het brandrapport van het product dat je koopt. Dan heb je het op papier.

Welke houtsoort kies je?

Dit is de keuze die je levensduur en onderhoud bepaalt. Kijk naar de duurzaamheidsklasse: klasse I is het meest duurzaam, klasse V het minst.

Bron: Gevelbekleding-info Bron: Foreco Bron: Gadero

Thermisch gemodificeerd hout wordt tijdens de behandeling verhit tot ongeveer 210 graden. Daarbij verdwijnen suikers, koolhydraten en harsen, waardoor schimmels en insecten er geen voedsel meer in vinden. Bron: Gevelbekleding-info

Mijn vuistregel: kies onbehandeld duurzaam hout dat je mag laten vergrijzen. Dan heb je nul schilderonderhoud. Wil je per se een kleur, houd er dan rekening mee dat je elke 5 tot 8 jaar terug moet komen, en dat je dan met ladders langs een hele gevel staat.

Let ook op het gewicht. Houtsoorten verschillen flink in gewicht, en dat bepaalt hoe zwaar je onderconstructie en bevestiging moeten zijn. Bron: Gadero

Welk profiel: rabat, potdeksel, channelsiding of open?

Bron: Gadero Bron: Gevelbekleding-info

Twee praktische overwegingen:

• Verticaal voert water sneller af langs de nerf en geeft een slanke uitstraling.
• Horizontaal vergrijst gelijkmatiger en is makkelijker in je eentje te monteren, omdat je de vorige plank als steun gebruikt.

Bij een open gevel (rhombus, met zichtbare voegen) is een waterkerende, dampopen folie achter de bekleding geen luxe maar noodzaak: het water komt gegarandeerd achter de delen. Bij gesloten profielen met overlap kun je die folie soms achterwege laten, maar met isolatie erachter wil je hem sowieso. Bron: Gevelbekleding-info

De opbouw van buiten naar binnen

Zo ziet een goede geventileerde houten gevel eruit, van buiten naar binnen:

1. Gevelplanken
2. Tengels (verticaal bij horizontale planken)
3. Eventueel tweede tengellaag kruislings (bij verticale planken)
4. Luchtspouw van minimaal 20 mm, open onder en boven
5. Waterkerende dampopen folie (bij open gevel en bij isolatie)
6. Eventueel isolatieplaten
7. Bestaande gevel of houtskeletwand

Belangrijk: de spouw zit tussen de planken en de folie of isolatie. Isolatie mag de spouw dus niet dichtdrukken. Reken dat er dus letterlijk bij op als je isoleert.

Alle maten op een rij

Dit is de tabel die je aan je zaagbok wilt hangen.

Bron: Gadero Bron: Gadero, 12 fouten Bron: Gevelbekleding-info

Bevestiging: gebruik RVS. Verzinkt materiaal roest bij vochtige omstandigheden en dan krijg je binnen een paar jaar roeststrepen over je hele gevel. Bron: AKU Woodpanel

Gebruik RVS ringnagels of RVS gevelschroeven. Eén bevestiging per tengel bij planken tot ongeveer 90 mm breed, twee bij bredere planken en bij minder stabiele houtsoorten. Bron: Gadero

Stappenplan: gevelbekleding aanbrengen

1. Beoordeel de ondergrond

Loop de gevel af. Zit er los pleisterwerk, scheuren, optrekkend vocht of een kapotte dakgoot? Los dat eerst op. Je bekleedt straks alles wat eronder zit, dus wat je nu overslaat, zie je jaren niet meer terug.

Bepaal ook wat voor ondergrond je hebt: gemetselde spouwmuur, massieve muur, of houtskeletbouw. Dat bepaalt je bevestigingsmiddelen.

2. Maak een verdeling op papier

Meet de gevel in en teken hem uit, inclusief ramen en deuren. Bepaal:

• Hoeveel plankbreedtes passen er precies (zodat je niet met een strookje van 3 cm eindigt).
• Waar de tengels komen, met de kozijnen als vast punt.
• Hoe je hoeken afwerkt.

Vooraf uitrekenen hoe de maten rond ramen en hoeken uitkomen voorkomt lelijke pasjes en zwakke aansluitingen. Bron: Gadero, 12 fouten

3. Laat het hout wennen

Sla het hout vlak en in de schaduw op, en dek het bij zeer vochtig weer aan de bovenkant af. Hout dat kletsnat of kurkdroog gemonteerd wordt, gaat na montage werken en trekt je voegen scheef. Bron: Gadero

4. Behandel de tengels vooraf

Tengels zijn onderdeel van je gevel en hangen dertig jaar in een vochtige spouw. Behandel ze vóór montage rondom tegen weer en vocht, of gebruik verduurzaamd hout. Onbehandelde tengels zijn een van de klassieke fouten. Bron: Gadero, 12 fouten

5. Breng eventueel folie en isolatie aan

Isoleer je mee? Plak dan de isolatieplaten strak en zonder kieren tegen de gevel, en breng daaroverheen een waterkerende dampopen folie aan, met overlap van boven naar beneden zoals dakpannen. Daarna komen pas de tengels.

6. Zet de tengels waterpas en in het vlak

Zet eerst de buitenste tengels uit, span een draad, en breng de rest ertussen aan op maximaal 60 cm hart op hart. Vul oneffenheden in de muur op met stelplaatjes: je onderconstructie moet in één vlak liggen, anders zie je elke bobbel terug in je gevel.

Zorg dat de tengels de ventilatie onder- en bovenin niet dichtzetten.

7. Maak de onderste aansluiting

Begin minimaal 30 cm boven maaiveld. Monteer onderaan een ventilatieprofiel of insectengaas over de volle breedte, zodat lucht erin kan maar muizen, wespen en vogels niet. Schuin de onderkant van de onderste plank af (ongeveer 60 graden) zodat water eraf druppelt in plaats van naar binnen te trekken. Bron: Gadero

8. Monteer de eerste plank en controleer

De eerste plank bepaalt alles. Zet hem exact waterpas (of loodrecht bij verticale montage) en controleer hem drie keer. Een millimeter scheef onderaan wordt een centimeter scheef bovenaan.

9. Werk omhoog met speling

Schuif rabat- of channelsidingdelen losjes in elkaar, met 2-3 mm ruimte voor uitzetting. Sla nagels niet te diep in, zeker niet met een tacker of nagelpistool: bij zachtere houtsoorten verlies je dan houvast. Bron: Gadero, 12 fouten

Controleer elke vijf tot zes planken of je nog waterpas ligt.

10. Werk de details af

Hoeken, dakranden, kozijnaansluitingen en de bovenkant zijn het echte vakwerk. Zie hieronder.

De details die bepalen of je gevel het haalt

Onderkant. Nooit tot op de grond of de bestrating. Minimaal 30 cm vrij, en een afgeschuinde druipkant onder de onderste plank.

Bovenkant. Minimaal 2 tot 3 cm vrij van de dakrand, zodat lucht eruit kan. Werk af met een ventilerend profiel of gaas.

Hoeken. Twee opties: een hoekprofiel of hoeklat waar de planken tegenaan stoppen, of in verstek zagen. Verstek is mooier maar werkt open bij krimp. Voor buiten is een hoeklat vergevingsgezinder.

Kozijnen. Zorg voor een waterslag of afdruipprofiel boven de kozijnen, en laat de bekleding niet strak tegen het kozijn aan lopen. Laat een voeg met ruimte voor werking en zorg dat water eruit kan.

Doorvoeren. Rondom ventilatieroosters, buitenkranen en stopcontacten werk je met een omkadering en niet met een gezaagd gat waar water in blijft staan.

Ophangen van dingen. Hang niets zwaars aan de bekleding zelf. Zet een lamp, camera of hanglat vast op de onderliggende constructie, met een afstandhouder zodat de spouw open blijft.

Kosten: wat kost gevelbekleding aanbrengen?

Bron: Gevelbekleding-info Bron: Gevelbekleding-info, duurzaamheid

Reken bij zelf doen 10 tot 15 procent zaagverlies erbij, en meer als je met korte planken en veel ramen werkt. Vergeet de steiger niet: huur van een rolsteiger kost al snel een paar honderd euro voor een week, en dat is de goedkoopste veiligheid die je kunt kopen.

Meteen isoleren? Dan dit

Een gevel openleggen doe je één keer per dertig jaar. Als de bekleding er toch af gaat of erbij komt, is dat hét moment om buitengevelisolatie mee te nemen. Voor de ISDE-subsidie geldt dat het nieuwe isolatiemateriaal een isolatiewaarde (Rd) van minimaal 3,5 m²K/W moet hebben, en dat de subsidie geldt vanaf ongeveer 10 m² tot een maximum van rond de 170 m². Het bedrag ligt in de orde van 20 euro per m² bij één maatregel, en ongeveer het dubbele als je twee of meer maatregelen combineert. Bron: Slimster Bron: RVO

Twee dingen om vooraf uit te zoeken op rvo.nl, want daar draait de aanvraag op stuk:

• Of je de maatregel zelf mag uitvoeren en toch subsidie krijgt, of dat er een erkend bedrijf aan te pas moet komen.
• De exacte bedragen en voorwaarden van dit jaar, want die worden jaarlijks bijgesteld.

Technisch let je op twee dingen: de isolatie mag je luchtspouw niet dichtdrukken, en je moet de dikte van je nieuwe gevelpakket meenemen in de detaillering van dakrand, kozijnen en dorpels. Een gevel die 12 cm dikker wordt, betekent nieuwe raamdorpels en aangepaste dakoverstek.

Onderhoud: wat vraagt een houten gevel?

Onbehandeld duurzaam hout vergrijst en vraagt vrijwel geen onderhoud. Wel dit, één keer per jaar:

• Loop de gevel af en controleer de onderste 50 cm op groene aanslag en vocht.
• Maak de ventilatieopeningen onder en boven vrij van blad, spinrag en insectennesten. Een dichtgeslibde onderrand is de meest voorkomende oorzaak van rot bij een verder prima gevel.
• Controleer of er niets tegenaan groeit. Klimop en struiken houden de gevel nat.
• Kijk of nagels of schroeven uitkomen en zet ze terug.

Heb je een dekkende verf of beits? Dan is de cyclus meestal 5 tot 8 jaar, korter op de zuid- en westgevel dan op noord.

De tien fouten die je gevel kosten

1. Geen of te krappe luchtspouw. Minder dan 20 mm en de gevel kan niet drogen.
2. Spouw dichtgezet onder of boven. Zonder in- en uitlaat is een spouw waardeloos.
3. Horizontale regels bij verticale planken zonder tweede laag. Lucht kan niet omhoog.
4. Te dunne tengels. Reken op ongeveer 1,5x de plankdikte.
5. Onbehandelde tengels. Ze rotten eerder weg dan je gevel.
6. Verzinkte in plaats van RVS bevestiging. Roeststrepen binnen twee jaar.
7. Geen speling tussen de delen. Hout werkt; zonder ruimte krijg je kromtrekken en scheuren.
8. Bekleding tot op de grond. Opspattend water zorgt gegarandeerd voor rot onderaan.
9. Nagels te diep ingeschoten. Verlies van houvast, vooral bij zachte houtsoorten.
10. Vergunning en welstand overgeslagen. Dat kan je de hele gevel kosten.

Veelgestelde vragen

Hoeveel ruimte moet er achter gevelbekleding zitten?

Minimaal 20 mm vrije luchtspouw, met open ventilatie aan de onderkant en de bovenkant zodat lucht van beneden naar boven kan stromen. Die luchtstroom voert vocht af. Zonder spouw of zonder ventilatieopeningen blijft vocht achter de planken hangen en gaat het hout van achteren rotten.

Welke tengeldikte heb ik nodig?

Reken ongeveer 1,5 keer de dikte van je gevelplank. Bij planken van 18 mm kom je dan uit op tengels van circa 27 mm. Plaats ze op maximaal 60 cm hart op hart, met 40 tot 50 cm als aanbevolen afstand voor een strak resultaat.

Kun je gevelbekleding zelf aanbrengen?

Ja, met waterpas, accuschroefmachine, een goede zaag en een veilige steiger is dit voor een handige klusser goed te doen. De montage van de planken is niet moeilijk. Het lastige zit in de detaillering: spouw, ventilatie, hoeken, kozijnaansluitingen en de aansluiting op de dakrand. Werk dat vooraf op papier uit.

Heb ik een vergunning nodig voor gevelbekleding?

Vaak wel wanneer het aanzicht vanaf de openbare weg verandert, bijvoorbeeld bij een voorgevel of bij een overstap van metselwerk naar hout. Aan een achtergevel die niet zichtbaar is, is de kans op vergunningvrij groter. In een beschermd stads- of dorpsgezicht en bij monumenten gelden strengere regels. Vraag het altijd na bij je gemeente voordat je materiaal bestelt.

Welk hout is het beste voor gevelbekleding?

Western red cedar (duurzaamheidsklasse I-II) gaat als gevel ongeveer 20 tot 25 jaar mee en werkt weinig, maar is duur. Siberisch lariks is harder en zwaarder met een hoge natuurlijke duurzaamheid en haalt zo’n 15 tot 20 jaar. Thermisch gemodificeerd hout haalt ongeveer 15 jaar en is een goede middenweg. Onbehandeld vuren is niet geschikt zonder verduurzaming.

Moet er folie achter houten gevelbekleding?

Bij een open gevel met zichtbare voegen (rhombus) is een waterkerende, dampopen folie noodzakelijk, want het water komt gegarandeerd achter de delen. Bij gesloten profielen met overlap kan het soms zonder, maar zodra je isolatie meeneemt of zekerheid wilt, breng je die folie gewoon aan. Gebruik altijd dampopen folie, anders sluit je vocht juist in.

Hoeveel kost gevelbekleding per m²?

Voor materiaal bij zelf plaatsen reken je grofweg 50 tot 80 euro per m², waar nog tengels, folie en RVS bevestiging bij komen. Compleet laten plaatsen inclusief isolatie en arbeid ligt eerder rond de 150 tot 200 euro per m². Reken bij zelf doen ook op zaagverlies en steigerhuur.

Ga je je gevel aanpakken? Dan wil je vóór je eerste plank bestelt precies weten hoeveel planken, tengels en meters profiel je nodig hebt, en hoe de aansluitingen bij dakrand, hoeken en kozijnen eruitzien. Dat scheelt je een berg zaagverlies en het gepuzzel halverwege. Bij fredsbouwtekeningen.nl vind je bouwtekeningen met materiaallijst en zaaglijst, zodat je klus vanaf de eerste dag klopt.