Je spoelt het toilet door. Zes liter schoon drinkwater verdwijnt in het riool. Dat doe je gemiddeld zes keer per dag. Dat is 36 liter drinkwaterkwaliteit — gefilterd, gezuiverd, gecontroleerd — recht het riool in. Elke dag opnieuw.
Ondertussen voorspelt het RIVM dat in 2030 in 80% van Nederland drinkwatertekorten kunnen optreden. De waterprijzen stijgen in 2026 met gemiddeld 3,7%. En iedereen kijkt naar de overheid. Maar je kunt ook naar je eigen dak kijken. Of naar je douche.
Grijswaterhergebruik en regenwateropvang zijn geen hippie-dromen meer. Het zijn praktische systemen die je als doe-het-zelver kunt installeren, die geld besparen en die de druk op het drinkwaternet verlagen. Dit artikel legt uit hoe je dat doet, wat het kost, en waar je juridisch op moet letten.
- Wat is grijswater precies?
- Waarvoor kun je grijswater en regenwater gebruiken?
- Optie 1: Regenwateropvang zelf aanleggen
- Optie 2: Grijswatersysteem installeren
- Wettelijke eisen: EN 1717 en drinkwaterveiligheid
- Subsidies en regelingen
- Regenwater vs. grijswater: wat past bij jou?
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat is grijswater precies?
Grijswater is licht vervuild huishoudwater. Het komt uit:
- Douche en bad — zeep, shampoo, huidcellen
- Wastafel — handzeep, tandpasta
- Wasmachine — wasmiddel, vezels, vuil
Grijswater is géén:
- Zwartwater — toiletwater (bevat fecaliën)
- Keukenwater — afwaswater met vet, voedselresten en bacteriën
- Water uit de vaatwasser — te vet en te warm
Het onderscheid is belangrijk. Grijswater is relatief schoon en kan na eenvoudige filtering worden hergebruikt voor toepassingen waar geen drinkwaterkwaliteit nodig is.
Waarvoor kun je grijswater en regenwater gebruiken?
| Toepassing | Geschikt water | Besparing per jaar |
|---|---|---|
| Toilet spoelen | Grijswater of regenwater | 10.000 – 15.000 liter |
| Tuin besproeien | Regenwater of grijswater (gefilterd) | 5.000 – 20.000 liter |
| Wasmachine | Regenwater (gefilterd, zacht water) | 5.000 – 8.000 liter |
| Auto wassen | Regenwater | 500 – 1.500 liter |
| Schoonmaken (vloer) | Regenwater | 1.000 – 2.000 liter |
Totale besparing: een gemiddeld huishouden kan 30 tot 50% van het drinkwaterverbruik vervangen door grijs- of regenwater. Dat is 20.000 tot 50.000 liter per jaar.
Bij een gemiddelde waterprijs van €2,10 per m3 (2026) bespaar je €40 tot €100 per jaar aan drinkwater. Niet spectaculair, maar het systeem verdient zichzelf terug en je draagt bij aan waterbesparing.
Optie 1: Regenwateropvang zelf aanleggen
Regenwateropvang is de eenvoudigste manier om water te hergebruiken. Je vangt water op dat op je dak valt, slaat het op, en gebruikt het voor toilet, tuin of wasmachine.
Wat heb je nodig?
| Component | Functie | Kosten |
|---|---|---|
| Regenwaterton (200-500 liter) | Bovengrondse opslag, eenvoudigst | €30 – €150 |
| Ondergrondse tank (1.500 – 5.000 liter) | Grotere opslag, vorstvrij | €500 – €2.500 |
| Dakgootfilter / bladafscheider | Voorkomt vervuiling van het water | €20 – €80 |
| Fijnfilter (100 micron) | Filtert fijn vuil voor huishoudelijk gebruik | €30 – €100 |
| Dompelpomp of huiswaterautomaat | Pompt water uit de tank naar het leidingwerk | €80 – €300 |
| Leidingwerk (PE-buis) | Gescheiden leidingsysteem | €50 – €200 |
| Overloopvoorziening | Afvoer als de tank vol is | €20 – €50 |
| Bijvulunit (optioneel) | Vult automatisch bij met drinkwater als tank leeg is | €150 – €400 |
Basisinstallatie: regenton voor de tuin
De simpelste opstelling: een regenton onder je regenpijp. Kost minder dan €100 en is in een uur geïnstalleerd.
- Kies een regenton van minimaal 200 liter
- Zaag de regenpijp door op de gewenste hoogte
- Monteer een regentonvuller (automatische omleiding als de ton vol is)
- Plaats de ton op een verhoging (voor waterdruk bij een tuinslang)
- Sluit een kraantje aan onderin de ton
Dit is voldoende voor tuinbewatering. Geen pomp nodig, geen leidingwerk.
Uitgebreide installatie: regenwater voor toilet en wasmachine
Wil je regenwater ook voor toilet spoelen en de wasmachine gebruiken, dan heb je een serieuzer systeem nodig.
Stap 1: Tank kiezen en plaatsen
Een ondergrondse tank van 3.000 tot 5.000 liter is ideaal voor een gemiddeld huishouden. De tank wordt ingegraven in de tuin, vorstvrij op minimaal 80 cm diepte.
- Kunststof tanks (PE/PP): licht, makkelijk te plaatsen, €500 – €1.500
- Betonnen tanks: zwaarder, langer levensduur, €800 – €2.500
- Zelf storten: mogelijk maar arbeidsintensief
Stap 2: Filtering
- Bladafscheider in de regenpijp (grof filter)
- Fijnfilter 100 micron vóór de pomp
- Eventueel een sedimentfilter in de tank (kalmte-inlaat die het water van onderen aanzuigt)
Stap 3: Pomp en leidingwerk
- Huiswaterautomaat met droogloopbeveiliging: pompt water uit de tank naar de afnamepunten
- Gescheiden leidingsysteem: PE-buis (blauw of groen gemarkeerd) naar toilet en wasmachine
- Cruciaal: regenwater mag NOOIT in contact komen met het drinkwaternet (EN 1717, zie verderop)
Stap 4: Bijvulunit
Als de tank leeg is (droge zomer), moet er automatisch worden bijgevuld met drinkwater. Een bijvulunit doet dit via een vrije val (luchtonderbreking), zodat er geen terugstroming naar het drinkwaternet kan plaatsvinden.
Kosten totaalplaatje regenwateropvang
| Type installatie | Kosten materiaal | Zelf doen? | Kosten aannemer |
|---|---|---|---|
| Regenton + tuin | €50 – €150 | Ja, eenvoudig | n.v.t. |
| Ondergrondse tank + toilet | €1.000 – €2.500 | Ja, met ervaring | €3.000 – €5.000 |
| Compleet systeem (toilet + wasmachine + tuin) | €1.500 – €3.500 | Ja, met loodgieterervaring | €4.000 – €7.000 |
Optie 2: Grijswatersysteem installeren
Een grijswatersysteem vangt het afvalwater van douche, bad en/of wastafel op, filtert het, en hergebruikt het voor toiletspoeling.
Hoe werkt het?
- Opvang: afvoer van douche/bad wordt omgeleid naar een opvangtank (meestal in de kruipruimte, kelder of bijkeuken)
- Filtering: het water passeert een filter (mechanisch, biologisch of beide)
- Opslag: gezuiverd water wordt opgeslagen in een buffertank
- Distributie: een pomp voert het water naar de stortbakken van de toiletten
Typen grijswatersystemen
| Type | Werking | Prijs | Waterkwaliteit |
|---|---|---|---|
| Eenvoudig filter (mechanisch) | Zeeft grof vuil, geen desinfectie | €300 – €800 | Basis — geschikt voor toiletspoeling |
| Biologisch filtersysteem | Bacteriën breken organisch materiaal af | €800 – €2.000 | Goed — geschikt voor toilet + tuin |
| Membraanfiltratie (MBR) | Ultra-fijne filtering + UV-desinfectie | €2.000 – €5.000 | Hoog — geschikt voor wasmachine |
Zelf installeren: wat komt erbij kijken?
Een eenvoudig grijswatersysteem kun je zelf installeren als je ervaring hebt met loodgieterswerk.
Benodigdheden:
- Opvangtank (100 – 300 liter, kunststof)
- Filterunit (mechanisch of biologisch)
- Dompelpomp met vlotterschakelaar
- PE-leiding (gescheiden van drinkwater, gemarkeerd)
- Terugslagklep
- Overloopverbinding naar het riool
Installatie in 8 stappen:
- Kies de locatie voor de opvangtank (kruipruimte, kelder of bijkeuken)
- Leid de afvoer van douche/bad om naar de opvangtank (T-stuk in bestaande afvoerleiding)
- Installeer een grof filter (haarfilter) vóór de tank
- Plaats de opvangtank met overloopverbinding naar het riool
- Installeer de filterunit na de tank
- Plaats de pomp met vlotterschakelaar
- Leg een gescheiden leiding naar de toiletreservoirs (markeer de leiding als “geen drinkwater”)
- Installeer een bijvulkraan met luchtonderbreking als backup
Onderhoud: filter maandelijks reinigen, tank jaarlijks spoelen, pomp controleren op werking.
Kosten grijswatersysteem
| Component | Kosten |
|---|---|
| Opvangtank 200 liter | €80 – €200 |
| Filterunit (mechanisch) | €100 – €400 |
| Pomp met vlotterschakelaar | €80 – €200 |
| Leidingwerk + fittingen | €50 – €150 |
| Terugslagklep + afsluiters | €30 – €60 |
| Totaal materiaal | €340 – €1.010 |
| Installatie door loodgieter | €500 – €1.000 erbij |
Wettelijke eisen: EN 1717 en drinkwaterveiligheid
Dit is het belangrijkste onderdeel van dit artikel. Hergebruikwater (grijs of regen) mag nooit in contact komen met het drinkwaternet. De norm die dit regelt is EN 1717 (Bescherming tegen verontreiniging van drinkwater in installaties).
De kernregels
-
Gescheiden leidingsystemen: hergebruikwater moet via een volledig gescheiden leidingcircuit lopen. Geen T-stuk, geen kruiskoppeling, geen gedeelde leidingen.
-
Luchtonderbreking (type AA of AB): waar hergebruikwater en drinkwater samenkomen (bijvulunit), is een luchtonderbreking verplicht. Dit is een fysieke luchtgap van minimaal 20 mm tussen de drinkwateruitlaat en het maximale waterniveau in de tank.
-
Markering: alle leidingen die hergebruikwater voeren moeten duidelijk gemarkeerd zijn. Gebruik blauwe of groene PE-buis, of plak “GEEN DRINKWATER”-stickers op bestaande leidingen.
-
Kranen: tappunten met hergebruikwater moeten voorzien zijn van een waarschuwingsbord. Sommige gemeenten eisen een speciale kraanuitvoering die niet compatibel is met standaard tuinslangkoppelingen.
-
Meldplicht: in sommige gemeenten moet je een grijswater- of regenwaterinstallatie melden bij het waterbedrijf. Check dit bij je eigen gemeente of waterbedrijf.
Wat als je het fout doet?
Als hergebruikwater terugstroomt in het drinkwaternet, kun je het drinkwater van je buren vervuilen. Dit is een serieus gezondheidsrisico. Waterbedrijven controleren hier streng op en kunnen een installatie laten verwijderen als deze niet aan EN 1717 voldoet.
Subsidies en regelingen
Gemeentelijke subsidies
Steeds meer gemeenten bieden subsidie op regenwateropvang en afkoppeling van hemelwater. Dit varieert sterk per gemeente:
- Amsterdam: tot €500 voor afkoppeling hemelwater
- Rotterdam: tot €4 per m2 afgekoppeld oppervlak
- Utrecht: subsidie voor groene daken en regenwateropvang
- Diverse gemeenten: gratis of gesubsidieerde regentonnen
Check altijd de website van je eigen gemeente onder “klimaatadaptatie” of “wateroverlast”. De regelingen wisselen jaarlijks.
Rioolheffing
In sommige gemeenten betaal je minder rioolheffing als je hemelwater afkoppelt van het riool. Je voert immers minder water af via het gemeentelijk riool. De besparing varieert van €30 tot €100 per jaar.
Regenwater vs. grijswater: wat past bij jou?
| Criterium | Regenwateropvang | Grijswatersysteem |
|---|---|---|
| Complexiteit installatie | Gemiddeld | Hoog |
| Kosten instap | Laag (regenton €50) tot gemiddeld | Gemiddeld tot hoog |
| Waterkwaliteit | Goed (weinig verontreiniging) | Matig (zeep, huidcellen) |
| Beschikbaarheid | Afhankelijk van neerslag | Constant (elke douche) |
| Onderhoud | Minimaal | Maandelijks filter reinigen |
| Beste voor | Tuin, toilet, wasmachine | Toilet |
| Geschikt voor appartement | Lastig (geen eigen dak) | Mogelijk (kleine systemen) |
Aanbeveling voor starters: begin met een regenton voor de tuin. Kost bijna niks, is in een uur klaar, en je maakt kennis met waterhergebruik. Bevalt het? Dan kun je opschalen naar een ondergrondse tank of een grijswatersysteem toevoegen.
Veelgestelde vragen
Stinkt grijswater?
Na 24-48 uur kan onbehandeld grijswater gaan ruiken door bacteriegroei. Daarom is het belangrijk om het snel te verwerken of een systeem te kiezen met biologische filtering. Moderne systemen houden het water fris.
Kan ik regenwater drinken?
Technisch ja, na uitgebreide filtering en UV-desinfectie. Maar in Nederland is dit niet nodig en niet aan te raden. Het drinkwater uit de kraan is van uitstekende kwaliteit en goedkoper dan de zuiveringskosten voor regenwater.
Wat als het lang niet regent?
Een goed systeem heeft een bijvulunit die automatisch schakelt naar drinkwater als de tank leeg is. Je merkt er niks van — het toilet blijft gewoon spoelen.
Mag ik grijswater in de tuin gebruiken?
Ja, mits het goed gefilterd is en je geen eetbare gewassen besproeit die rauw worden gegeten. Gebruik het voor gazon, heesters en sierbeplanting.
Hoe groot moet mijn regenwattertank zijn?
Vuistregel: 1.000 liter per 25 m2 dakoppervlak. Voor een gemiddeld rijhuis (50 m2 dak) is een tank van 2.000 – 3.000 liter een goede keuze.
Bronnen
- InstallateursZaken — Innovaties regenwater 2026
- NEN-EN 1717: Bescherming tegen verontreiniging van drinkwater in installaties
- Vewin — Drinkwatertarief 2026
Bekijk onze bouwtekeningen op Fredsbouwtekeningen.nl voor meer doe-het-zelf projecten.
💡 Wist je dat je honderden euro’s subsidie kunt krijgen voor verduurzaming? Ontdek in 20 minuten welke subsidies jij kunt aanvragen met Fred’s Subsidie Stappenplan.
