Houten schuur

Kapschuur bouwen: een stapsgewijze handleiding voor beginners

Als je je afvraagt hoe je zelf een kapschuur kunt bouwen, dan ben je hier op de juiste plek. In deze handleiding nemen we je stap voor stap mee in het proces van het bouwen van je eigen kapschuur. We bespreken alles, van het kiezen van de juiste locatie en het ontwerpen van je kapschuur, tot het daadwerkelijke bouwen en het onderhoud. Dus pak je gereedschap, trek je kluskleren aan en laten we samen die kapschuur maken.

1. Wat is een kapschuur?

Een kapschuur, ook wel bekend als een gebintenschuur, is een specifiek type schuur met een kenmerkend dak. Dit dak loopt schuin af aan beide zijden, waarbij de ene zijde langer is dan de andere. Hierdoor lijkt het alsof het dak ‘overhangt’. Dit geeft de kapschuur niet alleen een unieke uitstraling, maar biedt ook praktische voordelen.

Het overhangende dak biedt namelijk extra bescherming tegen weersinvloeden zoals regen en zon. Daarnaast biedt het extra ruimte voor opslag of een beschutte plek om te zitten. Een kapschuur is dan ook een veelzijdige keuze voor wie op zoek is naar een functionele, maar ook esthetisch aantrekkelijke schuur.

2. Waarom een kapschuur bouwen?

Er zijn tal van redenen om zelf een kapschuur te bouwen. Een belangrijke reden is de flexibiliteit die het biedt. Je kunt de schuur naar eigen wens ontwerpen en indelen. Hierdoor sluit de kapschuur perfect aan op je specifieke behoeften.

Daarnaast is een kapschuur ook een kostenefficiënte keuze. De kosten van een kapschuur bouwen liggen vaak lager dan de prijs van een kant-en-klare schuur. Je bespaart op de kosten van arbeid en kunt zelf bepalen welke materialen je gebruikt.

Bovendien kan een kapschuur de waarde van je woning verhogen. Een goed gebouwde en onderhouden kapschuur kan aantrekkelijk zijn voor potentiële kopers. Het voegt namelijk niet alleen functionaliteit toe, maar ook esthetische waarde.

Tot slot is er de voldoening van het zelf bouwen. Het proces van een kapschuur maken kan een bevredigende en lonende ervaring zijn. Je kunt trots zijn op het eindresultaat dat je met je eigen handen hebt gecreëerd.

3. Benodigdheden voor het bouwen van een kapschuur

Voordat je enthousiast begint met het bouwen van je kapschuur, is het handig om te weten wat je allemaal nodig hebt. Een goede voorbereiding is het halve werk, toch? We bespreken eerst welk gereedschap je bij de hand moet hebben. Denk hierbij aan basisgereedschap zoals een hamer en zaag, maar ook aan specifiekere tools. Daarna gaan we in op de materialen die je nodig hebt. Het is belangrijk om te weten welk hout je het beste kunt gebruiken en welke andere materialen onmisbaar zijn bij het bouwen van een kapschuur. Laten we beginnen!

3.1 Gereedschappen

Bij het bouwen van een kapschuur heb je een aantal specifieke gereedschappen nodig. Allereerst heb je basisgereedschap nodig zoals een hamer, zaag en schroevendraaier. Een goede boormachine is ook onmisbaar, net als een waterpas om alles recht te houden.

Daarnaast heb je ook een paar gespecialiseerde tools nodig. Een betonmixer bijvoorbeeld, als je van plan bent om een betonnen fundering te leggen. Ook een ladder komt van pas, vooral bij het plaatsen van het dak.

Bedenk dat goed gereedschap het halve werk is. Investeer daarom in kwalitatief goed gereedschap. Dit maakt de klus niet alleen makkelijker, maar zorgt ook voor een beter eindresultaat. Je kapschuur bouwen wordt zo een stuk aangenamer.

Tot slot, vergeet niet om aan je veiligheid te denken. Zorg voor een goede veiligheidsbril, werkhandschoenen en stevige schoenen. Zo kun je veilig en zonder zorgen aan de slag met je kapschuur.

3.2 Materialen

Om je kapschuur te bouwen, heb je verschillende materialen nodig. De belangrijkste is natuurlijk hout. Kies voor een duurzame houtsoort die goed bestand is tegen weersinvloeden, zoals eikenhout of douglashout.

Vergeet ook de dakbedekking niet. Hier kun je kiezen voor traditionele dakpannen, maar ook voor moderne alternatieven zoals een metalen dakplaat. Let er wel op dat het materiaal past bij de stijl van je kapschuur.

Daarnaast heb je bevestigingsmaterialen nodig zoals schroeven en spijkers. Zorg ervoor dat deze van goede kwaliteit zijn. Je wilt immers niet dat je kapschuur na een paar jaar al instabiel wordt.

Tot slot heb je nog een paar andere materialen nodig, zoals beton voor de fundering en verf of beits om het hout te beschermen. En vergeet niet om wat extra hout in te slaan voor eventuele aanpassingen of reparaties in de toekomst. Zo ben je op alles voorbereid en kun je met een gerust hart aan de slag met je kapschuur.

4. Het kiezen van de juiste locatie voor je kapschuur

Bij het kiezen van de juiste locatie voor je kapschuur zijn er een paar dingen waar je rekening mee moet houden. Denk bijvoorbeeld aan de beschikbare ruimte. Je wilt natuurlijk genoeg plek hebben om je kapschuur te bouwen. Daarnaast moet de schuur ook passen bij de rest van je tuin.

Bedenk ook waar je de schuur voor wilt gebruiken. Als je hem wilt gebruiken als opslagruimte, dan is een plek dicht bij je huis handig. Wil je de schuur gebruiken als overdekte zitplek, dan is een plek met veel zonlicht een betere keuze.

Houd ook rekening met de ondergrond. Voor een stevige kapschuur heb je een vlakke en stevige ondergrond nodig. Een plek met veel klei of zand is minder geschikt.

Tot slot, check altijd de lokale bouwvoorschriften. In sommige gemeenten zijn er regels over waar je wel en niet mag bouwen. Het is zonde als je straks je kapschuur weer moet afbreken omdat hij niet op de juiste plek staat.

5. Het ontwerpen van je kapschuur

Nu je een locatie hebt gekozen, is het tijd om aan de slag te gaan met het ontwerp van je kapschuur. Dit is een belangrijk onderdeel van het proces, omdat het ontwerp bepaalt hoe je kapschuur er uiteindelijk uit komt te zien. Het gaat niet alleen om de esthetiek, maar ook om de functionaliteit. Een goed ontwerp zorgt ervoor dat je kapschuur aan al je wensen voldoet. Denk bijvoorbeeld aan de grootte van de schuur, de indeling en de stijl. Maar geen zorgen, we gaan je hier stap voor stap doorheen leiden. Laten we beginnen.

5.1 Het kiezen van de juiste grootte

Het bepalen van de juiste grootte voor je kapschuur is een cruciale stap in het ontwerpproces. Je moet rekening houden met zowel de beschikbare ruimte in je tuin als met het beoogde gebruik van de schuur.

Is de schuur bedoeld voor opslag, dan is het belangrijk om genoeg ruimte te hebben voor al je spullen. Ben je van plan om er een werkplaats van te maken, dan heb je misschien meer ruimte nodig voor gereedschap en werkbanken. Overweeg ook of je extra ruimte wilt voor een overdekt terras of zithoek.

Een goede vuistregel is om de grootte van je kapschuur niet meer dan 30% van je tuin te laten beslaan. Dit zorgt ervoor dat je nog voldoende open ruimte overhoudt. Vergeet ook niet om rekening te houden met eventuele toekomstige behoeften. Misschien heb je nu genoeg aan een kleine schuur, maar wil je over een paar jaar meer ruimte.

Zorg ervoor dat je de grootte van je kapschuur zorgvuldig afstemt op je behoeften en beschikbare ruimte. Dit voorkomt teleurstellingen en maakt het bouwproces een stuk makkelijker.

5.2 Het kiezen van het juiste ontwerp

Bij het ontwerpen van je kapschuur zijn er een paar belangrijke aspecten om rekening mee te houden. Het eerste aspect is de stijl van de schuur. Wil je een traditionele, rustieke uitstraling of ga je voor een moderne, strakke look? Denk hier goed over na. De stijl van je schuur heeft namelijk invloed op de uitstraling van je hele tuin.

Het tweede aspect is de indeling van de schuur. Hoeveel ruimte wil je voor opslag? Heb je een aparte ruimte nodig voor je tuingereedschap of fietsen? Of wil je een gedeelte van de schuur gebruiken als overdekt terras? Het is handig om dit van tevoren te bedenken. Zo kun je de ruimte optimaal benutten.

Het derde aspect is de oriëntatie van de schuur. De richting waarin de schuur staat, kan invloed hebben op zaken als zonlicht en wind. Als je bijvoorbeeld een overdekt terras wilt, is het fijn als deze op het zuiden is gericht voor de meeste zonuren.

Het laatste aspect is de toegankelijkheid. Zorg ervoor dat de deuren en ramen op handige plekken zitten. Denk ook aan de route naar de schuur. Is deze makkelijk begaanbaar?

Door rekening te houden met deze aspecten, kun je een kapschuur ontwerpen die perfect past bij jouw wensen en behoeften. Het kost misschien wat tijd en moeite, maar het resultaat is het zeker waard.

De bouwvolgorde van een kapschuur1Bouwplaats voorbereidenGrond egaliseren, puin weghalen en de afmetingen uitzetten met piketpaaltjes.2Fundering leggenZorg dat de fundering stevig, vlak en waterpas is.3Muren bouwenHout nauwkeurig op maat zagen en de balken waterpas monteren.4Dak plaatsenWerk veilig en plaats de dakplaten zo dat het water goed kan weglopen.5Kapschuur afwerkenVloer, muren, buitenkant en tot slot de dakranden afwerken.
De hoofdfasen van het bouwen van een kapschuur, in de volgorde van deze handleiding.

6. Het voorbereiden van de bouwplaats

Voordat je aan de slag gaat met het bouwen van je kapschuur, moet de bouwplaats goed worden voorbereid. Dit is een essentiële stap die vaak over het hoofd wordt gezien, maar kan een groot verschil maken in de efficiëntie van je bouwproces.

Het eerste wat je wilt doen, is de grond egaliseren. Dit zorgt ervoor dat je een stabiele en vlakke ondergrond hebt om op te bouwen. Gebruik een schop of grondverzetmachine om dit te doen. Zorg ervoor dat de grond goed verdicht is, dit kun je doen met een trilplaat.

Vervolgens wil je de locatie vrijmaken van puin en obstakels. Denk aan stenen, takken of andere dingen die in de weg kunnen zitten. Dit helpt om ongelukken te voorkomen en zorgt ervoor dat je ongestoord kunt werken.

Daarna wil je de afmetingen van je kapschuur uitzetten. Gebruik hiervoor meetlint en markeer de hoeken met piketpaaltjes. Dit geeft je een duidelijk overzicht van waar de kapschuur komt te staan.

Tot slot, zorg ervoor dat je alle benodigde materialen en gereedschappen bij de hand hebt. Dit bespaart je tijd en moeite, omdat je dan niet constant heen en weer hoeft te lopen. Nu ben je klaar om te beginnen met het bouwen van je kapschuur!

7. Het leggen van de fundering voor je kapschuur

Oké, laten we beginnen met de fundering. Een stevige fundering is cruciaal voor de stabiliteit van je kapschuur. Zonder goede fundering kan je schuur verzakken of scheef gaan staan. Dat wil je natuurlijk voorkomen.

Je kunt verschillende soorten funderingen gebruiken. Een veelgebruikte methode is het storten van een betonnen plaat. Hierbij graaf je eerst een gat in de grond, waarin je vervolgens beton stort. Zorg ervoor dat de betonplaat waterpas is.

Een andere methode is het gebruik van betonpoeren. Dit zijn betonnen blokken die je in de grond plaatst. Op deze blokken rust vervolgens de constructie van je kapschuur.

Wat je ook kiest, zorg ervoor dat de fundering stevig, vlak en waterpas is. Dit is de basis van je kapschuur. Met een goede fundering zorg je ervoor dat je kapschuur jarenlang meegaat.

En nog een laatste tip: vergeet niet om eventuele leidingen of kabels in de grond te markeren voordat je begint met graven. Je wilt natuurlijk niet per ongeluk een waterleiding of stroomkabel raken.

8. Het bouwen van de muren van de kapschuur

Als je eenmaal een stevige fundering hebt gelegd, kun je beginnen met het bouwen van de muren van je kapschuur. Dit is een belangrijke stap, want de muren vormen de basis van de structuur. Het bouwen van de muren bestaat uit verschillende stappen.

Eerst moet je het hout op maat zagen. Zorg ervoor dat je nauwkeurig meet en zaagt, want dit bepaalt hoe recht je muren worden. Een kleine afwijking kan al leiden tot een scheve muur.

Daarna ga je het hout monteren. Dit doe je door de houten balken aan elkaar te schroeven. Gebruik hiervoor sterke, roestvrije schroeven. Zorg er ook voor dat de balken waterpas zijn. Dit kun je controleren met een waterpas.

Het is ook belangrijk om de muren goed te isoleren. Dit zorgt ervoor dat je kapschuur in de winter warm blijft en in de zomer koel. Je kunt hiervoor isolatiemateriaal gebruiken zoals glaswol of steenwol.

Het bouwen van de muren is een nauwkeurig klusje. Maar met geduld en precisie kun je dit zeker zelf doen. En vergeet niet, als je ergens niet uitkomt, zijn er altijd professionals die je kunnen helpen. Succes met het bouwen van de muren van je kapschuur!

9. Het plaatsen van het dak van de kapschuur

Nu je de muren van je kapschuur hebt opgebouwd, is het tijd om je aandacht te richten op het dak. Het dak is essentieel voor de bescherming van je kapschuur tegen weersinvloeden.

Begin met het kiezen van het juiste materiaal voor je dak. Je kunt kiezen voor traditionele dakpannen, maar ook voor moderne alternatieven zoals metalen dakplaten. Zorg ervoor dat het materiaal past bij de stijl van je kapschuur en bestand is tegen het lokale klimaat.

Het plaatsen van het dak kan een uitdaging zijn, vooral vanwege de hoogte. Zorg ervoor dat je veilig werkt. Gebruik een stevige ladder en draag indien nodig veiligheidsmateriaal. Het kan handig zijn om hierbij hulp in te schakelen.

Het dak van een kapschuur heeft een specifieke vorm, waarbij één zijde langer is dan de andere. Dit geeft de kapschuur zijn karakteristieke uiterlijk. Zorg ervoor dat je de dakplaten op de juiste manier plaatst, zodat het water goed kan weglopen.

Met het plaatsen van het dak, is de basis van je kapschuur nu klaar. Het is nu tijd om de laatste details af te werken, zoals het plaatsen van deuren en ramen en het schilderen of beitsen van het hout.

10. Het afwerken van de kapschuur

Een goed afgewerkte kapschuur maakt het verschil. De afwerking draagt bij aan de uitstraling en duurzaamheid van je schuur. Dit is het moment om de laatste hand te leggen aan je project. We beginnen met de vloer. Afhankelijk van je voorkeur en budget kun je kiezen voor beton, tegels of hout. Zorg ervoor dat de vloer waterpas is en goed aansluit op de muren.

Vervolgens is het tijd om de muren af te werken. Je kunt de binnenkant van de muren isoleren met isolatiemateriaal. Dit houdt de schuur in de winter warm en in de zomer koel. Daarna kun je de muren bekleden. Je kunt kiezen voor hout, gipsplaat of een ander materiaal dat past bij de stijl van je schuur.

De buitenkant van de schuur kun je afwerken met beits of verf. Dit beschermt het hout tegen weersinvloeden en geeft je schuur een mooie uitstraling. Kies een kleur die past bij de rest van je tuin en woning.

De laatste stap is de afwerking van de dakranden. Dit doe je met daktrim of een houten afwerking. Dit geeft je kapschuur een professionele uitstraling en zorgt voor een nette overgang tussen het dak en de muren.

Met deze stappen is je kapschuur nu helemaal af. Je kunt trots zijn op je zelfgebouwde kapschuur. Nu is het tijd om te genieten van je nieuwe opslagruimte, werkplaats of overdekte zitplek. Veel plezier!

Wat je nodig hebt om een kapschuur te bouwen

Als je eenmaal hebt besloten om een kapschuur te bouwen, is het tijd om je gereedschapskist te pakken. Maar wat heb je precies nodig voor deze klus? Het antwoord op die vraag is afhankelijk van een aantal factoren, waaronder de grootte en het ontwerp van je kapschuur. In dit deel van de handleiding gaan we dieper in op de materialen en het gereedschap dat je nodig hebt om je kapschuur te bouwen. We bespreken ook enkele tips om je klus zo efficiënt mogelijk te maken. Dus haal je notitieblok tevoorschijn, want we gaan beginnen!

10.1 Het schilderen of beitsen van de kapschuur

Als je klaar bent met het bouwen van de muren van je kapschuur, is het tijd om ze te schilderen of te beitsen. Dit is een belangrijke stap om je hout te beschermen tegen weersinvloeden en het langer mooi te houden. Maar hoe pak je dit aan?

Eerst moet je het hout goed schoonmaken. Verwijder stof, vuil en eventuele restjes zaagsel. Dit zorgt voor een betere hechting van de verf of beits. Daarna kies je de juiste verf of beits. Voor een kapschuur kun je het beste kiezen voor een product dat speciaal gemaakt is voor buitenhout. Deze producten zijn weerbestendig en beschermen je hout tegen uv-straling, vocht en schimmels.

Als je verf gebruikt, breng dan minimaal twee lagen aan. Tussen de lagen door licht opschuren zorgt voor een betere hechting van de volgende laag. Bij het gebruik van beits, volstaat vaak één laag. Beits trekt namelijk in het hout, in plaats van erop te liggen zoals verf. Dit geeft een natuurlijker effect en laat de houtstructuur beter zichtbaar.

Verf of beits voor je kapschuur
Verf Minimaal twee lagen, tussen de lagen licht opschuren; ligt op het hout.
Beits Vaak volstaat één laag; trekt in het hout, met een natuurlijker effect en beter zichtbare houtstructuur.
Verschil tussen verf en beits bij het behandelen van het buitenhout van een kapschuur.

Het schilderen of beitsen van je kapschuur is dus niet alleen een kwestie van esthetiek, maar vooral van bescherming. Door je hout goed te behandelen, zorg je ervoor dat je nog jaren kunt genieten van je zelfgebouwde kapschuur.

10.2 Het plaatsen van de deuren en ramen

Je bent nu klaar voor het plaatsen van de deuren en ramen in je kapschuur. Dit is een klus die precisie vereist. Het is belangrijk dat de deuren en ramen goed passen, zodat ze goed sluiten en geen tocht doorlaten.

Begin met het meten van de openingen voor de deuren en ramen. Zorg ervoor dat je deze metingen nauwkeurig doet. Een kleine afwijking kan al leiden tot problemen bij het plaatsen.

Vervolgens kies je de deuren en ramen die je wilt installeren. Let hierbij op de stijl en het materiaal. Deze moeten passen bij de rest van je kapschuur. Je kunt kiezen voor standaard deuren en ramen, maar je kunt ook op maat gemaakte exemplaren bestellen.

De installatie van de deuren en ramen kan even wat tijd kosten. Zorg ervoor dat ze waterpas hangen en goed sluiten. Gebruik stevige schroeven en eventueel extra verstevigingen. Zo zorg je ervoor dat de deuren en ramen stevig vastzitten en jarenlang meegaan.

Als laatste stap kun je de deuren en ramen afwerken. Dit kan met verf of beits, maar je kunt ook kiezen voor een afwerking met lak. Dit beschermt het hout tegen weersinvloeden en zorgt voor een mooie, glanzende uitstraling.

Met het plaatsen van de deuren en ramen is je kapschuur nu bijna klaar. Het enige wat nog rest, is de afwerking en het onderhoud. Maar daarover later meer.

11. Het onderhouden van je kapschuur

Het onderhouden van je kapschuur is net zo belangrijk als het bouwen ervan. Door goed onderhoud blijft je kapschuur er niet alleen mooi uitzien, maar gaat hij ook langer mee.

Een van de belangrijkste onderhoudstaken is het regelmatig controleren van het hout. Kijk uit voor tekenen van rot of schimmel. Als je dit op tijd opmerkt, kun je het aangetaste hout vervangen en verdere schade voorkomen.

Een andere belangrijke taak is het schoonhouden van het dak. Verwijder bladeren en ander vuil om te voorkomen dat het water niet goed weg kan lopen. Dit kan leiden tot lekkages.

Het schilderen of beitsen van het hout is ook een onderdeel van het onderhoud. Dit moet je ongeveer elke twee tot vijf jaar doen, afhankelijk van het gebruikte product en de weersomstandigheden. Het schilderen of beitsen beschermt het hout tegen weersinvloeden en zorgt ervoor dat je kapschuur er netjes uit blijft zien.

Onderhoud kan soms een klus lijken, maar het is de moeite waard. Met regelmatig onderhoud zorg je ervoor dat je kapschuur jarenlang meegaat en er altijd op zijn best uitziet.

12. Veelgemaakte fouten bij het bouwen van een kapschuur

Bij het bouwen van een kapschuur kunnen er verschillende fouten gemaakt worden. De eerste veelgemaakte fout is het overslaan van de fundering. Een goede fundering is essentieel voor de stabiliteit en duurzaamheid van je kapschuur. Het bouwen zonder fundering kan leiden tot verzakkingen en instabiliteit.

Een tweede fout is het gebruik van goedkoop of ongeschikt hout. Het hout van je kapschuur moet bestand zijn tegen weersinvloeden. Gebruik daarom altijd duurzaam en kwalitatief hout. Goedkoop hout kan op termijn gaan rotten of kromtrekken.

Het niet goed voorbereiden van de bouwplaats is een derde fout. Zorg dat de grond vlak en stevig is en dat je voldoende ruimte hebt om te werken. Een slecht voorbereide bouwplaats kan het bouwproces flink vertragen.

Een vierde fout is het niet correct plaatsen van het dak. Het dak van de kapschuur moet schuin aflopen voor een goede afwatering. Het verkeerd plaatsen van het dak kan leiden tot lekkages en waterschade.

Tot slot, het negeren van lokale bouwvoorschriften kan je ook in problemen brengen. Informeer altijd bij je gemeente of je een vergunning nodig hebt voor het bouwen van een kapschuur. Het niet naleven van deze voorschriften kan leiden tot boetes en zelfs tot het moeten afbreken van je kapschuur.

Door deze fouten te vermijden, zorg je ervoor dat je kapschuur bouwen een succes wordt.

13. Tips voor het efficiënt bouwen van een kapschuur

Efficiëntie is het sleutelwoord bij het bouwen van een kapschuur. Met de juiste planning en voorbereiding kun je een hoop tijd en moeite besparen. Hier volgen een paar tips om je bouwproces soepel te laten verlopen.

Begin met een duidelijk plan. Zorg dat je weet wat je wilt bouwen en hoe je dat gaat doen. Dit betekent dat je de maten

14. Wettelijke aspecten rondom het bouwen van een kapschuur

Voordat je begint met het bouwen van je kapschuur, is het belangrijk om je bewust te zijn van de wettelijke aspecten. Het laatste wat je wilt, is dat je je mooie nieuwe kapschuur moet afbreken omdat hij niet voldoet aan de regelgeving.

Allereerst moet je controleren of je een vergunning nodig hebt. Dit is afhankelijk van de grootte en locatie van je kapschuur. Voor kleinere schuren is vaak geen vergunning nodig, maar voor grotere constructies meestal wel. De regels kunnen per gemeente verschillen, dus check altijd bij je lokale gemeente.

Daarnaast moet je rekening houden met het bestemmingsplan van je gemeente. Dit plan bepaalt wat er op een bepaald stuk grond mag worden gebouwd. Je kunt het bestemmingsplan online inzien of opvragen bij je gemeente.

Ook zijn er bouwvoorschriften waar je je aan moet houden. Deze voorschriften hebben onder andere betrekking op de veiligheid, gezondheid en het uiterlijk van je kapschuur. Denk bijvoorbeeld aan eisen voor de brandveiligheid of voor de isolatie.

Tot slot, vergeet niet om rekening te houden met je buren. Het is wel zo netjes om hen op de hoogte te stellen van je bouwplannen. Bovendien kunnen zij bezwaar maken tegen je bouwplannen als zij hier hinder van ondervinden.

Dus voordat je begint met het bouwen van je kapschuur, zorg ervoor dat je goed op de hoogte bent van de wettelijke aspecten. Dit voorkomt een hoop gedoe achteraf.

Wil je direct aan de slag met een professionele bouwtekening? Bij fredsbouwtekeningen.nl vind je bouwtekeningen voor al je doe-het-zelf projecten, compleet met materiaallijsten en stap-voor-stap instructies.