Lijnolie is een plantaardige olie die wordt geperst uit het zaad van vlas. Het is een drogende olie: hij verhardt niet door verdamping, maar door oxidatie — de olie neemt zuurstof uit de lucht op en vormt daarbij een taai, waterafstotend vlies.
Die eigenschap maakt lijnolie al eeuwen het bindmiddel van olieverf en het meest gebruikte middel om onbehandeld hout te verzadigen.
De drie uitvoeringen
- Rauwe (koudgeperste) lijnolie. Onbewerkt en zeer dun. Trekt diep in het hout, maar droogt traag — dagen tot weken per laag. Vooral geschikt om hout te verzadigen, niet om een filmlaag te vormen.
- Gekookte lijnolie. Verhit en meestal voorzien van een droger (siccatief), waardoor de droogtijd terugloopt tot ongeveer een dag. De gangbare keuze voor houtwerk. Let op: gekookte lijnolie is door de toegevoegde drogers niet levensmiddelveilig; voor een aanrechtblad of speelgoed heb je een uitdrukkelijk daarvoor geschikte olie nodig.
- Standolie. Lijnolie die zonder zuurstof sterk is verhit en daardoor dik en stroperig is geworden. Vormt een glanzende, elastische en duurzame laag en vergeelt minder. Wordt gebruikt in traditionele verven en als toevoeging aan olieverf.
| Rauwe (koudgeperste) lijnolie | Droogtijd dagen tot weken per laag. Vooral geschikt om hout te verzadigen, niet om een filmlaag te vormen. |
|---|---|
| Gekookte lijnolie | Verhit en meestal met droger (siccatief), droogtijd ongeveer een dag. Gangbare keuze voor houtwerk, door de drogers niet levensmiddelveilig. |
| Standolie | Zonder zuurstof sterk verhit, dik en stroperig. Glanzende, elastische en duurzame laag die minder vergeelt, voor traditionele verven en olieverf. |
Waarvoor je het gebruikt
- Hout verzadigen. Op tuinhout, kozijnen, vensterbanken en gereedschapsstelen. De olie dringt in de houtvezel, remt de vochtopname en vermindert daarmee het werken en scheuren. Anders dan verf laat lijnolie het hout wel ademen en bladdert hij niet — hij slijt gelijkmatig weg en is daarom eenvoudig bij te werken zonder schuren of afbranden.
- Als bindmiddel in verf. Traditionele lijnolieverf hecht uitzonderlijk goed op deugdelijk voorbehandeld hout en is bekend om zijn lange standtijd op historische kozijnen.
- Op beton en steen. Lijnolie is toegepast om betonoppervlakken te verzadigen en het opnemen van water en zouten te verminderen; er bestaan ook gemodificeerde uitvoeringen voor dat doel.
- Op ijzer. Als tijdelijke roestwering op gietijzer en smeedwerk.
Verwerking
- Schoon en droog hout. Vet, was en oude filmvormende verf moeten eraf; op een gesloten verflaag trekt de olie niet in.
- Dun opbrengen. Meerdere dunne lagen, elke laag goed laten drogen. Een dikke laag droogt aan de buitenkant en blijft eronder plakkerig.
- Overtollige olie afnemen. Ongeveer twintig minuten na het aanbrengen wat niet is ingetrokken met een doek wegnemen. Wat blijft staan, wordt een kleverige, stofvangende film.
- Reken op vergeling. Lijnolie geelt na verloop van tijd, vooral in het donker. Op licht, wit geschilderd binnenwerk is dat een nadeel; op hout valt het meestal binnen het verwachtingspatroon.
- Schimmelgevoelig buiten. Een pure lijnolielaag buiten kan zwarte schimmelaanslag krijgen. Uitvoeringen met een schimmelwerende toevoeging doen het beter op tuinhout.
Belangrijk: brandgevaar van doeken
Dit is geen theoretisch risico. Doeken, schuurstof, kwastenreiniger en poetslappen met lijnolie kunnen spontaan ontbranden. De oxidatie is een warmteproducerende reactie; ligt het materiaal op een hoop, dan kan de warmte niet weg en loopt de temperatuur op tot het vuur vat. Er branden hierdoor jaarlijks werkplaatsen en woningen af.
Handel altijd zo: leg gebruikte doeken plat uitgespreid buiten op een onbrandbare ondergrond tot ze volledig hard zijn, of bewaar ze volledig ondergedompeld in water in een afsluitbare metalen bus. Nooit opgepropt in een prullenbak, nooit in een emmer met ander afval.
Gerelateerde termen
- Standolie
- Olieverf
- Houtverduurzaming
- Beits
- Grondverf
- Siccatief
- Stopverf
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
