Wat is renaissance?

De renaissance (Frans voor “wedergeboorte”) is de bouwstijl die in de 15e eeuw in Florence ontstond en teruggreep op de klassieke bouwkunst van de Romeinen, met symmetrie, vaste verhoudingen en zuilenorden als basis. De stijl volgde op de gotiek en verspreidde zich daarna over Europa, waar hij overal een eigen lokale vorm kreeg.

Periodes

• Vroege renaissance (ca. 1400-1500): klassieke details worden weer opgepakt.
• Hoogrenaissance (ca. 1500-1525): de klassieke principes worden met meer zelfvertrouwen toegepast.
• Maniërisme (ca. 1520-1600): vrijer spel met de klassieke vormen.

Een sleutelwerk is de koepel van de dom van Florence, tussen 1420 en 1436 gebouwd naar ontwerp van Filippo Brunelleschi, in metselwerk met stenen in visgraatverband. Andere grote namen zijn Leon Battista Alberti en Andrea Palladio.

Kenmerken

• Symmetrische gevels en een heldere, geometrische opbouw
• Zuilenorden en pilasters, horizontale lijsten en kroonlijsten
• Halfronde bogen en koepels
• Frontons boven deuren en vensters

Hollandse renaissance

In de Nederlanden kreeg de stijl een eigen, veel rijker versierde vorm, die vooral in de late 16e en vroege 17e eeuw bloeide. Traditionele elementen zoals baksteen en de trapgevel werden gecombineerd met natuursteen en ornamenten als rolwerk, pilasters, obelisken en rustica. Bekende voorbeelden:

• Stadhuis van Antwerpen (1561-1565), ontworpen door Cornelis Floris de Vriendt
• Vleeshal in Haarlem (1602-1603), ontworpen door Lieven de Key, met een rijk versierde trapgevel
• Zuiderkerk in Amsterdam (1603-1611), ontworpen door Hendrick de Keyser

Toepassing in de praktijk

• Herken de stijl aan de combinatie van baksteen met natuurstenen banden, een trapgevel met krullen en klassieke details als pilasters.
• Let op het bouwjaar. Veel gevels die op renaissance lijken, zijn neorenaissance uit de 19e eeuw. Het bouwjaar zegt meer dan de vormen alleen.
• Werk je aan een monument? Voor wijzigingen aan een rijksmonument is meestal een omgevingsvergunning nodig. Overleg vooraf met de gemeente en werk met materialen die passen bij het origineel, zoals kalkmortel in plaats van harde cementmortel.

Gerelateerde termen

• Neorenaissance
• Gotiek
• Barok
• Classicisme
• Pilaster
• Kolossale orde

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.