Wat is rococo?

Rococo is de bouw- en decoratiestijl uit ruwweg 1720 tot 1770, ontstaan in Frankrijk als een lichtere, speelsere en asymmetrische reactie op de zware, plechtige barok. De naam is afgeleid van rocaille, het schelp- en rotsmotief dat het belangrijkste ornament van de stijl is. In Frankrijk zelf spreekt men vaak van de Lodewijk XV-stijl.

Kenmerken

• Asymmetrie — het meest bepalende kenmerk. Ornamenten zijn bewust niet gespiegeld.
• Lichtheid — pasteltinten, wit met goud, veel spiegels en grote vensters; interieurs moeten licht en luchtig ogen.
• Vloeiende krullen — C- en S-vormen, ranken, bladwerk en schelpvormen die in elkaar overlopen.
• Vervagende grenzen — de overgang tussen wand en plafond wordt verzacht met een holle gekromde lijst; ornamenten lopen van het ene vlak over in het andere.
• Kleine schaal — de stijl bloeit vooral in interieurs, salons, boudoirs, kerkinterieurs en paviljoens, niet in monumentale stadsgevels.

Rococo in Nederland

In de Nederlandse architectuur is rococo zelden een complete stijl; het is vooral een decoratielaag. Je vindt het terug in:

• Stucplafonds en schoorsteenboezems van achttiende-eeuwse grachten- en herenhuizen.
• Snijwerk aan deuren, bovenlichten, trapleuningen en betimmeringen.
• Gevelbekroningen, kuiven en omlijstingen van deurpartijen.
• Smeedijzeren hekken en bovenlichtroosters.

De gevels zelf bleven meestal ingetogen en symmetrisch; het uitbundige zit in de details. Rond 1770 maakte het rococo plaats voor het strengere neoclassicisme, en later — in de negentiende eeuw — kwam er nog een neorococo-golf, met vaak zwaarder en machinaal gemaakt ornament.

Rococo of barok?

Dat verschil is in de praktijk goed te zien. Barok is symmetrisch, zwaar, plastisch en theatraal, met veel donkere schaduwwerking en krachtige profielen. Rococo is asymmetrisch, licht van kleur, fijn van schaal en ondiep van reliëf. Zie je een gevelornament waarvan de linker- en rechterkant duidelijk van elkaar verschillen, dan zit je vrijwel zeker in het rococo.

Gerelateerde termen

• Rocaille
• Barok
• Classicisme
• Ornament
• Stucwerk
• Cartouche

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.