Kleine windturbine voor thuis: loont het?

Voor de meeste huizen in de bebouwde kom loont een kleine windturbine voor thuis niet. De opbrengst valt op een gemiddeld Nederlands dak tussen huizen zwaar tegen, vaak 50 tot 300 kWh per jaar, terwijl de folder 1000 tot 3000 kWh belooft. Je verdient zo’n turbine binnen zijn levensduur meestal niet terug. Het loont wél als je in het buitengebied of aan de kust woont, een vrije, open locatie hebt en een echte mast van 15 meter of hoger kunt neerzetten. Dan wordt het interessant, en soms zelfs beter dan zonnepanelen in de winter.

Ik ben Fred. Ik krijg deze vraag vaak, meestal van mensen die net een filmpje van een schattig windmolentje op een schuurdak hebben gezien. In dit artikel leg ik nuchter uit hoe het echt zit. Met cijfers, met de natuurkunde erachter, en zonder je iets aan te praten.

Waarom valt de opbrengst van een kleine windturbine zo tegen?

Dit is het hele verhaal in één zin: windvermogen groeit met de derde macht van de windsnelheid.

Dat klinkt technisch, maar het gevolg is enorm. Verdubbel je de windsnelheid, dan krijg je niet twee keer maar acht keer zoveel vermogen. Waait het half zo hard, dan houd je nog maar een achtste over.

En laag bij de grond, tussen huizen, bomen en schuttingen, waait het bijna altijd zacht en rommelig.

Een paar getallen om dit concreet te maken. Fabrikanten testen hun turbines bij een nette, constante windsnelheid van vaak 11 of 12 m/s. Op een doorsnee dak in de bebouwde kom haal je gemiddeld eerder 3 tot 4 m/s, en dan nog turbulent (alle kanten op wisselend). Door die derde macht betekent dat verschil geen “iets minder”, maar een fractie van de beloofde opbrengst.

Daarom zie je in de praktijk deze kloof:

Deze getallen zijn geen giswerk. In een meerjarige veldtest van de provincie Zeeland leverden kleine turbines stelselmatig een fractie van de folderbelofte: een model dat 1500 kWh per jaar zou halen, kwam in de praktijk uit op zo’n 262 kWh, en de kleinste modellen bleven op enkele tientallen kWh per jaar steken. Dit zijn geen uitzonderingen. Dit is de regel voor kleine turbines laag geplaatst in bebouwd gebied. Onthoud dus: een vermogen van “1000 watt” op de doos zegt bijna niets over wat er per jaar uit de stekker komt.

Horizontale as of verticale as: HAWT vs VAWT

Er zijn grofweg twee types, en verkopers gooien de begrippen graag door elkaar. Hier het verschil in gewone taal.

HAWT (horizontale-as, de klassieke molen met wieken)
Dit is de vorm die je van grote windmolens kent, in het klein. De rotor draait om een horizontale as en moet met de wind meedraaien. Efficiënter dan verticaal, maar houdt niet van wisselende windrichtingen en turbulentie. Dus goed op een hoge, vrije mast, slecht tussen de huizen.

VAWT (verticale-as, zoals de “windwokkel” of Savonius/Darrieus)
Deze draait om een verticale as en pakt wind uit alle richtingen. Daardoor is hij ongevoeliger voor turbulentie en meestal stiller. Nadeel: hij is minder efficiënt, dus haalt bij dezelfde wind minder uit de lucht dan een goede HAWT.

De praktische samenvatting:

Let op: een VAWT is beter bestand tegen turbulentie, maar “beter bestand tegen weinig opbrengst” betekent nog altijd weinig opbrengst. Verticaal op een stadsdak lost het grondprobleem (te weinig, te rommelige wind) niet op.

Hoeveel wind heb je nodig, en heb jij dat wel?

De vuistregel uit de sector: je hebt een gemiddelde windsnelheid van minstens 5 tot 5,5 m/s op ashoogte nodig voordat een turbine zinnig gaat draaien.

Waar haal je dat in Nederland?

• Kust en direct achterland (Zeeland, Noord-Holland, Waddengebied): hier waait het hard genoeg. Dit zijn de “rode zones” op de windkaart van het KNMI.
• Open buitengebied elders: kan, mits echt vrij en met een hoge mast.
• Binnenland, bebouwde kom, tussen huizen: vrijwel nooit. Te weinig wind, te veel turbulentie.

Ashoogte is minstens zo belangrijk als locatie. Hoe hoger, hoe harder en gelijkmatiger de wind. Een turbine op 2 meter boven je schuurdak zit in de “vuile” laag vlak boven de bebouwing, precies waar de wind het slechtst is. Diezelfde turbine op een mast van 15 meter in een open weiland is een compleet ander apparaat qua opbrengst.

Dat is meteen de kern van waarom een dakturbine bijna altijd tegenvalt en een vrijstaande mast in het veld soms wél werkt.

Wat kost een kleine windturbine voor thuis?

Grote spreiding, want “kleine windturbine” dekt alles van een speeltje tot een serieuze installatie.

Bij die prijzen komt vaak nog kosten die verkopers vergeten te noemen: de omvormer, de mast en fundering, de aansluiting op je meterkast, en soms grondwerk en een kabeltracé.

Belangrijk misverstand: RVO rekent onder “kleine windmolens op eigen grond” pas de categorie met een mast van 15 tot 30 meter en 15 tot 72 kW, goed voor 30.000 tot 185.000 kWh per jaar. Dat is een heel ander beest dan het dakwokkeltje van een paar honderd euro. Als je online leest dat kleine windmolens zich “in 6 tot 10 jaar terugverdienen”, gaat dat over die grote categorie in het buitengebied, niet over jouw schuurdak.

Wat is de terugverdientijd echt?

Even rekenen met eerlijke cijfers. Stel stroom kost je €0,35 tot €0,40 per kWh.

Voorbeeld dakturbine (bebouwde kom):
Turbine €4000, werkelijke opbrengst 100 kWh/jaar. Dat is €35 tot €40 per jaar aan bespaarde stroom. Terugverdientijd: ongeveer 100 jaar. De turbine gaat maximaal 20 jaar mee. Je verdient hem dus nooit terug.

Voorbeeld serieuze turbine op vrije mast (goede locatie):

Vergeet in die tabel het onderhoud niet, reken op ongeveer €200 per jaar, plus een omvormer die je na 10 tot 15 jaar vervangt. Trek dat eraf en de mooie plaatjes worden nuchterder.

Om het scherp te stellen: TU Delft-hoogleraar Gerard van Bussel, die kleine windturbines uitgebreid onderzocht, noemt de huidige generatie geen aantrekkelijke investering. De werkelijke kostprijs per kWh van kleine turbines ligt vaak rond de 25 tot 35 cent, en op slechte, laaggeplaatste locaties fors hoger dan wat je nu voor stroom uit het net betaalt. Grote windmolens op zee zitten rond de 9 cent. Klein is nu eenmaal inefficiënt.

Heb je een vergunning nodig?

Bijna altijd wel. Vuistregel: voor het plaatsen van een windmolen vraag je een omgevingsvergunning aan bij je gemeente.

Wat je moet weten:

• De regels verschillen per gemeente én provincie. De gemeente mag strenger zijn dan de provincie, nooit soepeler.
• Een mast in het buitengebied wordt eerder toegestaan dan een turbine op een dak in een woonwijk.
• Veel gemeenten hebben maximale hoogtes in het omgevingsplan. Precies die hoogte die je nodig hebt voor goede wind, is vaak het struikelblok.
• Aanvragen worden in bebouwd gebied regelmatig geweigerd, om geluid, uitstraling en overlast.

Bel dus altijd éérst je gemeente voordat je iets koopt. Een turbine die je niet mag plaatsen is een dure decoratie.

Hoeveel lawaai en trillingen geeft het?

Meer dan mensen denken, zeker bij HAWT-modellen. Een draaiende kleine turbine kan een duidelijk hoorbare zoem of fluittoon geven, en dan continu zolang het waait. Juist dat aanhoudende karakter maakt het vaak hinderlijker dan het geluidsniveau op papier doet vermoeden.

Twee dingen die vaak fout gaan:

1. Geluid. Een zoemende of fluitende turbine boven je slaapkamer is ’s nachts slopend. Buren zijn er ook niet blij mee.
2. Trillingen. Een turbine die je op je dakconstructie of gevel monteert, brengt trillingen over op het huis. Dat kun je horen én voelen in de constructie. Een losstaande mast met eigen fundering is hierin veel netter.

VAWT-modellen (verticaal) zijn hierin meestal rustiger dan HAWT met wieken.

Terugleveren, saldering en de omvormer

Je turbine levert wisselende stroom, je huis en het net willen nette 230 V. Daar zit een omvormer tussen, net als bij zonnepanelen. Reken die kosten mee en weet dat hij niet eeuwig meegaat.

Over terugleveren: de opbrengst is het hoogst als je de stroom zelf direct gebruikt. Wat je teruglevert aan het net is financieel minder waard, zeker nu de salderingsregeling wordt afgebouwd en veel mensen op contracten met lage terugleververgoeding zitten.

Praktisch betekent dit: hoe meer van je windstroom je zelf op het moment van opwekken verbruikt, hoe beter de rekensom. Een klein windmolentje dat ’s nachts hard draait terwijl jij slaapt, levert vooral goedkoop terug aan het net. Weinig waard dus.

Wind naast zonnepanelen en een thuisbatterij

Hier zit het enige echt sterke argument voor thuiswind, en de meeste artikelen slaan het over.

Zon en wind vullen elkaar aan in de tijd:

• Zon piekt in de zomer en overdag.
• Wind waait juist harder in de winter, ’s nachts en bij slecht weer, precies wanneer je zonnepanelen weinig doen.

In theorie mooi: in het donkere seizoen als je panelen niks leveren, draait je turbine. Maar dit werkt alleen als je turbine op die goede locatie staat en echt genoeg wind vangt. In de stad blijft het een leuk idee zonder opbrengst.

Een thuisbatterij verbetert de rekensom van beide: je slaat op wat je opwekt en gebruikt het later zelf, in plaats van goedkoop terugleveren. Dat verhoogt je zelfverbruik, en zelfverbruik is waar het geld zit. Reken de batterij wel als aparte investering met een eigen terugverdientijd, hij is geen gratis bonus.

Nuchtere volgorde als je serieus wilt verduurzamen: eerst isoleren, dan zonnepanelen, dan eventueel batterij, en pas daarna wind, en alléén als je locatie het echt toelaat.

Onderhoud en levensduur

Een turbine heeft bewegende delen, in weer en wind, dag en nacht. Dat vraagt onderhoud, anders dan een zonnepaneel dat je grofweg met rust laat.

Waar je op moet rekenen:

• Ongeveer €200 per jaar aan onderhoud is een reële aanname.
• Lagers, borstels en bewegende delen slijten.
• De omvormer vervang je vaak na 10 tot 15 jaar.
• Technische levensduur van de turbine zelf: rond de 20 jaar, mits goed onderhouden.

Een turbine die je slecht onderhoudt, gaat sneller stuk en kan gevaarlijk worden bij storm. Dit is geen “ophangen en vergeten”.

Wanneer loont een kleine windturbine voor thuis wél?

Zet alle punten op een rij, dan is het beeld helder. Het loont als je zoveel mogelijk van deze vinkjes kunt zetten:

• Je woont aan de kust of in open buitengebied (rode zone op de windkaart).
• Je hebt een vrije, open locatie zonder bomen en huizen die de wind afremmen.
• Je kunt een echte mast plaatsen, 15 meter of hoger, geen dakmontage.
• Je krijgt de vergunning rond bij je gemeente.
• Je verbruikt veel stroom zelf op het moment dat het waait.
• Je kunt gebruikmaken van subsidie (ISDE) of fiscaal voordeel (KIA) voor de grotere categorie.

Het loont niet als:

• Je in een woonwijk of stadstuin woont.
• Je de turbine op of net boven je dak wilt zetten.
• Je hoopt op de opbrengst uit de folder.

Voor de meeste lezers, en dat zeg ik liever eerlijk dan dat je 4000 euro weggooit, betekent dit: doe eerst zonnepanelen. Die leveren op een doorsnee dak vele malen betrouwbaarder rendement dan een kleine windturbine. Wind is voor de gelukkigen met veel ruimte en veel wind.

Veelgestelde vragen

Hoeveel kWh levert een kleine windturbine voor thuis per jaar op?
In de bebouwde kom vaak maar 50 tot 300 kWh, ondanks beloftes van 1000 kWh of meer. Op een vrije, hoge mast in een winderige streek kan een serieuzere turbine 1500 tot 5000 kWh halen. De locatie en ashoogte bepalen bijna alles.

Mag ik zomaar een windmolen in mijn tuin zetten?
Nee, meestal heb je een omgevingsvergunning van de gemeente nodig. De regels verschillen per gemeente en provincie, en in woonwijken worden aanvragen regelmatig geweigerd. Vraag het altijd na voordat je koopt.

Is een windturbine of zijn zonnepanelen beter voor thuis?
Voor vrijwel elk huis in Nederland zijn zonnepanelen de betere keuze: betrouwbaarder rendement, geen bewegende delen, minder onderhoud en makkelijker vergund. Wind is alleen interessant als aanvulling op een echt winderige, open locatie.

Waarom levert mijn windmolentje zo veel minder dan beloofd?
Omdat windvermogen met de derde macht van de windsnelheid groeit. Laag bij de grond en tussen bebouwing waait het zacht en turbulent, en dan blijft er van de beloofde opbrengst maar een fractie over. De folder test bij ideale, constante wind die je thuis nooit haalt.

Wat is de terugverdientijd van een kleine windturbine?
Voor een dakturbine in de stad vaak zo lang dat je hem binnen zijn levensduur van 20 jaar nooit terugverdient. Voor een goede turbine op een vrije mast in een winderige streek is 8 tot 12 jaar realistisch, inclusief onderhoud en een nieuwe omvormer onderweg.

Maakt een verticale (VAWT) turbine minder lawaai dan een gewone?
Meestal wel. Verticale-as turbines zoals de windwokkel zijn doorgaans stiller en beter tegen turbulente wind bestand. Maar ze zijn minder efficiënt, dus je ruilt geluid in voor opbrengst. Op een slechte locatie helpt ook een stille turbine je niet aan stroom.

Wil je je energierekening écht omlaag brengen, in de juiste volgorde en zonder dure missers? Begin bij de basis. In mijn energiebespaar-gids op energie-verpulveraar.fredsbouwtekeningen.nl laat ik stap voor stap zien waar je geld verdampt en welke maatregelen zich wél terugverdienen. Zo weet je precies wanneer wind slim is, en wanneer je je centen beter aan iets anders besteedt.