De stooklijn instellen vóór het stookseizoen: weersafhankelijke regeling bij ketel en warmtepomp

Een stooklijn bepaalt hoe warm het verwarmingswater wordt bij een bepaalde buitentemperatuur. Sommige regelaars gebruiken twee punten, andere een helling en een voetpunt. De juiste instellingen hangen af van de woning, de warmteafgifte en het toestel. Noteer de huidige waarden en verander steeds één instelling tegelijk. Een lagere cv-aanvoer kan het rendement verbeteren zolang alle kamers warm blijven en de installatie goed blijft werken. Het warm tapwater stel je hierbij niet bij. Een 50-gradentest kan laten zien of het huis bij koud weer comfortabel blijft, maar is geen volledige beoordeling van de geschiktheid voor een warmtepomp.

Hee DoeHetZelver,

September. Buiten wordt het ’s avonds al fris, en over een paar weken gaat de verwarming aan.

Nou, dan zijn dit precies de goede weken. Want een stooklijn instellen doe je niet in januari als het min zeven is en iedereen thuis staat te klappertanden. Dan heb je geen geduld en zet je hem gewoon te hoog. Je noteert de bestaande waarden vóór het stookseizoen en verfijnt ze zodra het koud genoeg is om het effect te zien.

Ik ga je twee dingen geven. Eerst de theorie in gewone taal, want als je snapt wat die lijn dóét, dan snap je meteen ook welke knop je moet draaien. En daarna een testschema van vier weken waarmee je systematisch naar beneden werkt zonder dat je huis koud wordt.

Ook leg ik uit wanneer je eerst de installatie moet controleren voordat je de stooklijn verlaagt.

Komt ie:

Wat is een stooklijn eigenlijk?

Een kamerthermostaat meet de temperatuur op de plek waar hij hangt en kan warmtevraag doorgeven aan de ketel of warmtepomp. De precieze regeling verschilt per systeem.

Maar met welke watertemperatuur moet die dan gaan stoken? Dat is de vraag die de stooklijn beantwoordt.

Een stooklijn is niets anders dan een afspraak: hoe kouder het buiten is, hoe warmer het water dat naar je radiatoren of vloerverwarming gaat. Bij -8 °C buiten heeft je huis nou eenmaal meer warmte nodig dan bij +12 °C. De stooklijn regelt dat automatisch, op basis van een buitensensor of van weerdata die je thermostaat via internet ophaalt.

Zonder weersafhankelijke regeling kan een ketel nog steeds moduleren. De ingestelde bovengrens voor cv-water kan desondanks hoger zijn dan nodig. Welke waarde passend is, kun je alleen vaststellen door de woning bij verschillende buitentemperaturen te testen.

Waarom een lagere watertemperatuur geld bespaart

Bij een HR-ketel zit de winst in condensatie. Bij het verbranden van aardgas ontstaat waterdamp, en in die damp zit warmte opgesloten. Laat je die damp condenseren op de warmtewisselaar, dan haal je die warmte er alsnog uit. De mogelijke winst hangt af van de retourtemperatuur en de ketel.

Maar condenseren gebeurt alleen als het retourwater kouder is dan het dauwpunt van de rookgassen, en dat ligt bij aardgas rond de 57 à 58 °C. In de praktijk hanteert men: retour onder de 55 °C, en hoe lager hoe beter. Bij een hoge retourtemperatuur condenseert de waterdamp minder en benut de HR-ketel minder van zijn mogelijke rendement.

Bij een warmtepomp werkt het anders. Een warmtepomp verplaatst warmte van buiten naar binnen, en hoe kleiner het temperatuurverschil dat hij moet overbruggen, hoe minder stroom dat kost. Een lagere benodigde aanvoertemperatuur kan het stroomverbruik verminderen. Hoeveel dat scheelt, hangt af van het toestel, de buitentemperatuur, de woning en de rest van de installatie. Vergelijk rendementscijfers alleen bij dezelfde testomstandigheden.

Eerst even checken: heb jij überhaupt een weersafhankelijke regeling?

Dit slaan de meeste artikelen over, en het is stap één. Er zijn drie situaties, en ze vragen om drie verschillende acties.

Situatie 1: je hebt een buitenvoeler. Dat is een klein wit of grijs kastje aan de noord- of noordoostgevel, ter grootte van een luciferdoosje, met twee draadjes naar binnen. Zit die er? Dan kán je installatie weersafhankelijk regelen. Controleer in de handleiding of die regeling ook is ingeschakeld. Vaak op de ketel zelf, soms op de thermostaat.

Situatie 2: je hebt een modulerende thermostaat op OpenTherm, maar geen buitenvoeler. Denk aan de meeste slimme thermostaten. Afhankelijk van regelaar en ketel kunnen die de gevraagde aanvoertemperatuur variëren. Dat is niet automatisch een weersafhankelijke stooklijn. Je stelt hier geen twee punten in, maar wél een maximale aanvoertemperatuur. Welke bovengrens je kunt aanpassen en welk effect dat heeft, vind je in de handleiding.

Situatie 3: je hebt een aan/uit-thermostaat. Een aan/uit-thermostaat geeft alleen warmtevraag door. De installatie kan daarnaast toch weersafhankelijk regelen als zij daarvoor is uitgerust. Maar je kunt wél de maximale cv-aanvoertemperatuur op de ketel verlagen, en dat is verrassend effectief. Dat kost geen nieuwe onderdelen.

Weet je niet welke je hebt? Zoek het exacte typenummer van thermostaat en ketel op en controleer in de handleiding hoe ze met elkaar communiceren. Aan het scherm alleen kun je dit niet betrouwbaar zien.

Let op bij Remeha. Heb je een eTwist of iSense als bediening, dan stel je de stooklijn op die regelaar in en níét op de ketel. Doe je het op beide, dan gaan ze elkaar tegenwerken. De benaming en locatie van parameters verschillen per toestel en generatie. Ook de eTwist RF wijkt af van de gewone eTwist. Bij andere merken zitten de instellingen ergens anders, dus pak je installatiehandleiding erbij (die staat vrijwel altijd als pdf op de site van de fabrikant, ook voor oudere modellen).

De twee knoppen die er echt toe doen

Een stooklijn heeft in de meeste menu’s twee instelbare eigenschappen. Snap je het verschil, dan ben je er.

Helling (ook wel steilheid, curve of slope). Dit bepaalt hóe hard de aanvoertemperatuur oploopt als het buiten kouder wordt. Een steile lijn betekent: bij vorst gaat het water flink omhoog. Een vlakke lijn betekent: het water blijft ook bij vorst redelijk laag.

Hoogte (ook wel niveau, parallelverschuiving of offset). Dit schuift de hele lijn omhoog of omlaag, bij alle buitentemperaturen tegelijk.

En daar zit precies de diagnose in:

Sommige regelaars werken niet met helling en hoogte, maar laten je gewoon twee punten intikken: aanvoertemperatuur bij de koudste dag, en aanvoertemperatuur bij het omslagpunt (vaak 15 of 20 °C buiten). Dat is makkelijker en het komt op hetzelfde neer.

Daarnaast zitten er meestal nog twee begrenzers in het menu: een maximale aanvoertemperatuur en een minimale. De maximum is je vangnet. Een minimum begrenst de laagste aanvoertemperatuur; hoe de regelaar zich bij zachte buitentemperaturen gedraagt, verschilt per toestel.

Startwaarden: waar begin je?

Dit zijn geen eindwaarden. Dit zijn startpunten waarvandaan je naar beneden gaat werken. De eindwaarde hangt af van jouw isolatie, jouw radiatoren en jouw comfortwens.

De tweede kolom gebruikt -10 °C als illustratief koud punt. De werkelijke ontwerpwaarde en geschikte instelling hangen af van de locatie en het installatieontwerp. De tabel is een rekenvoorbeeld, geen voorschrift voor je toestel.

Twee kanttekeningen die je nergens leest.

Eén. Bij een gemengd systeem stuurt de stooklijn op de hoogste behoefte, en die zit bij de radiatoren. De vloerverwarming moet voor haar ontwerp geschikte watertemperatuur en debiet krijgen. Afhankelijk van het systeem gebeurt dat met een menggroep of met aparte regeling. Controleer het installatieontwerp voordat je een beveiliging of mengregeling wijzigt.

Twee. Heb je een warmtepomp én radiatoren, dan is het ontwerpdebiet van het toestel belangrijk. Een kleinere delta-T tussen aanvoer en retour vraagt bij hetzelfde verwarmingsvermogen om meer waterstroming. Voor water geldt als benadering: debiet in m³/h = vermogen in kW × 0,86 / delta-T in °C. Bij 8 kW en een ontwerp-delta-T van 5 °C is dat ongeveer 1,38 m³/h. Of de bestaande leidingen, pomp en verdeler dat kunnen leveren, moet per installatie worden berekend.

Wat een lagere aanvoertemperatuur met je radiatoren doet

Dit is het stuk dat vrijwel elke stooklijn-uitleg overslaat, en het is de reden dat mensen halverwege afhaken. Een radiator geeft namelijk drámatisch minder warmte af als het water kouder wordt. Niet een beetje. Drastisch.

De formule die installateurs gebruiken:

Q₂ ≈ Q₁ × (ΔT₂ / ΔT₁)^n

Hier is ΔT het benaderde verschil tussen de gemiddelde watertemperatuur en de kamertemperatuur. De exponent n verschilt per radiator. Gebruik voor een nauwkeurige selectie de prestatiegegevens van de fabrikant en de ontwerpcondities van de installatie.

Vertaald naar de praktijk. Stel je radiator staat op het typeplaatje als 2000 watt bij 75/65/20 (de standaard waarop het meeste materiaal wordt opgegeven):

Kijk daar even naar. Bij 50/40 levert diezelfde radiator nog geen half vermogen.

Dat is precies waarom je stooklijn verlagen op een gegeven moment stopt met werken: niet omdat de ketel het niet kan, maar omdat je radiator te klein wordt. En het is ook precies waarom een radiator vervangen door een groter of dieper model soms meer oplevert dan welke installatie-ingreep dan ook. Een groter of dieper model kan meer warmte afgeven. Laat de benodigde afgifte voor de ontwerpcondities berekenen.

Zie ook: radiator vervangen en thermostaatkraan vervangen en zoneren.

De 50-gradentest: je huis doormeten voordat je iets koopt

Voordat je de stooklijn sterk verlaagt, kun je met de 50-gradentest onderzoeken of de woning ook bij een lagere cv-aanvoer comfortabel blijft. De test kost geen nieuwe onderdelen, maar vraagt voldoende koude dagen en zorgvuldig meten.

Wat je doet: zet de maximale cv-aanvoertemperatuur van je ketel tijdelijk op 50 °C, volgens de instructie voor jouw model. Verander de warmtapwaterinstelling niet. Houd de radiatoren in de te testen kamers open en laat de thermostaat op je normale temperatuur staan. Volg voor de volledige test de instructies van Milieu Centraal.

Wanneer: tijdens een periode dat het buiten dag én nacht maximaal een graad of 10 is, en het liefst met een paar echt koude dagen erbij. Ideaal is een hele stookmaand, maar twee weken geven een beter beeld, zeker als er voldoende koude dagen tussen zitten.

Wat je bijhoudt: per ruimte, twee keer per dag, of het comfortabel is. Gewoon in een notitieboekje of in de notities op je telefoon. Let vooral op de slechtste ruimte, meestal de kamer boven de garage, de uitbouw of het kamertje op het noorden.

Wat de uitslag betekent:

• Overal comfortabel bij 50 °C: je afgiftesysteem kan de woning onder de geteste omstandigheden op temperatuur houden. Laat daarnaast warmteverlies, benodigde capaciteit, tapwater en het gedrag bij strenge kou beoordelen voordat je een volledig elektrische warmtepomp kiest.
• Bijna comfortabel, één of twee ruimtes blijven achter: los die ruimtes op (grotere radiator, ventilatoren onder de bestaande radiator, of extra isolatie op die plek). Een hybride warmtepomp is intussen een prima tussenstap.
• Duidelijk te koud: onderzoek isolatie, radiatorcapaciteit, doorstroming en regeling. Een lagere stooklijn lost een tekort aan warmteafgifte niet op.

Deze test is een nuttige praktijkcontrole naast een warmteverliesberekening. Wil je verder op dat spoor: warmtepompvermogen bepalen en warmteverlies opsporen met een warmtebeeldcamera.

Het vierwekenschema: zo werk je systematisch omlaag

Het probleem met stooklijn instellen is niet de techniek. Het is het geduld. Een huis reageert traag, zeker met vloerverwarming, en als je elke dag aan de knoppen zit weet je aan het eind niets.

Daarom dit schema. Eén verandering per week, en die verandering laat je staan.

Week 0 (vóór het stookseizoen): nulmeting.
Noteer je huidige instellingen (maak een foto van het scherm, dat is je terugvalpunt). Noteer je meterstand voor gas of stroom. Zet alle radiatorknoppen op de stand waar je ze wilt hebben en laat ze daar staan.

Week 1: hoogte omlaag.
Verlaag de hele lijn voorzichtig, bijvoorbeeld met 2 of 3 °C als de handleiding dat toelaat. Of, bij een menu met twee punten: verlaag beide punten voorzichtig binnen de grenzen uit de handleiding. Laat een week staan. Comfortabel? Dan door.

Week 2: eventueel nog eens omlaag.
Alleen als alle kamers comfortabel blijven, kun je opnieuw een kleine stap proberen. Je kunt merken dat radiatoren minder heet worden en langer warmte afgeven. Dat is goed zolang de kamers op temperatuur blijven. Een radiator die lang lauw is, verwarmt aangenamer dan een radiator die kort gloeiend heet is.

Week 3: de helling beoordelen.
Wacht op voldoende koud weer voordat je hieruit een conclusie trekt. In zachte weken kun je de helling niet betrouwbaar beoordelen. Wordt het pas op de koudste dagen te koud, dan gaat de helling omhoog en de hoogte omlaag. Is het juist op zachte dagen te koud, dan gaat de hoogte omhoog en de helling omlaag.

Week 4: controleren.
Is een kamer te koud geworden, zet de laatste wijziging terug. Laat de instelling daarna staan en controleer opnieuw op een echt koude dag. Er is geen garantie dat je in vier weken al de definitieve winterinstelling vindt.

Bij de eerste vorst: een extra controle.
Controleer op een echt koude dag of alle kamers warm blijven. Zo niet, pas de instelling volgens de handleiding voorzichtig aan en onderzoek ook de warmteafgifte en de doorstroming.

Twee dingen die helpen bij het beoordelen. Kijk niet naar de kamertemperatuur alleen, maar ook naar de opwarmtijd ’s ochtends. Duurt het opeens twee uur langer voordat het 20 graden is, dan zit je te laag. En kijk of de ketel of warmtepomp nog modulerend draait in plaats van steeds aan en uit te klikken.

Nachtverlaging: bij een ketel wel, bij een warmtepomp meestal niet

Het geschikte schema hangt af van de warmtebron en hoe snel de woning opwarmt.

Bij een cv-ketel kan nachtverlaging gas besparen. Een verlaging van ongeveer 5 °C is volgens Milieu Centraal vaak zinvol. Bij vloerverwarming of een traag opwarmend huis is een kleinere verlaging meestal praktischer. Kijk vooral of het huis op tijd weer comfortabel is.

Bij een warmtepomp kan een grote nachtverlaging ongunstig zijn. Het toestel moet de woning en soms ook de vloer de volgende ochtend weer opwarmen. Het effect hangt af van het toestel, de regeling en de thermische massa. Een kleine verlaging van maximaal 1 tot 2 °C of een constante temperatuur is vaak een bruikbaar vertrekpunt. Vergelijk vervolgens verbruik en comfort bij vergelijkbaar weer.

Nuance, want hij is er. Bij een snel systeem (radiatoren, of vloerverwarming in droogbouw) kan een matige nachtverlaging alsnog gunstig uitpakken. Bij een traag systeem (vloerverwarming in een dikke zandcementvloer) is een grote nachtverlaging vaak onpraktisch. Weet je het niet, dan weet je het na twee weken meten: één week met verlaging, één week zonder, en de meterstanden vergelijken bij vergelijkbaar weer.

Wanneer je extra moet opletten bij een lagere stooklijn

1. Verwar ruimteverwarming niet met warm tapwater. Verander bij deze test alleen de cv-aanvoertemperatuur. Volg voor warm tapwater en eventuele legionellapreventie de handleiding van jouw toestel; Milieu Centraal waarschuwt bij de 50-gradentest uitdrukkelijk om de tapwaterinstelling niet te verlagen. Bij een boiler of warmtepompboiler kunnen instellingen en opwarmschema per systeem verschillen.

2. Je systeem is waterzijdig niet ingeregeld. Zijn er radiatoren die kokend heet worden terwijl de radiator aan het eind van de leiding lauw blijft, dan is de verdeling scheef. Verlaag je dan de aanvoertemperatuur, dan gaat de verste radiator als eerste uit en zet jij de thermostaat weer een graad hoger. Dan kan de besparing tegenvallen en het comfort verslechteren. Eerst inregelen, dan de stooklijn. Bij vloerverwarming doe je dat op de verdeler: vloerverwarming ontluchten en de verdeler inregelen.

3. Je ketel gaat pendelen. Kort aan- en uitschakelen kan verschillende oorzaken hebben, waaronder een te hoge minimale ketelbelasting ten opzichte van de actuele warmtevraag, weinig doorstroming of een ongeschikte regeling. Dat is slecht voor het rendement én voor de levensduur. Herken je aan: brander die elke paar minuten start, en een pomp die blijft draaien. Controleer de doorstroming en instellingen volgens de handleiding. Laat aanhoudend pendelen beoordelen door een installateur.

De goedkope variant: geen buitenvoeler, wel besparen

Heb je geen weersafhankelijke regeling en wil je er ook geen? Dan kun je vaak nog een andere instelling testen: de maximale cv-aanvoertemperatuur op de ketel. Het effect is niet hetzelfde als dat van een goed ingestelde weersafhankelijke regeling.

Die staat af fabriek vaak op 75, 80 of zelfs 90 graden. Draai hem in stappen naar beneden volgens hetzelfde vierwekenschema. In een redelijk tot goed geïsoleerd huis is volgens Milieu Centraal 50 of 60 °C vaak voldoende. Controleer dit in jouw woning, ook bij koude buitentemperaturen. In het najaar en voorjaar is de warmtevraag doorgaans lager; het precieze regelgedrag hangt af van de thermostaat en ketel.

Let op: dit is de cv-temperatuur, niet de warmwatertemperatuur. Op de meeste ketels zijn dat twee aparte knoppen of menu-items, vaak met een radiatorsymbool en een kraansymbool.

En één ding dat mensen vergeten: heb je een modulerende thermostaat, dan kan die de aanvoertemperatuur al variëren. Controleer in de handleiding of een ingestelde bovengrens van de ketel daarbij van toepassing blijft. Controleer daarna bij koud weer of alle kamers comfortabel blijven.

Kosten en wat het oplevert

Een bestaande instelling aanpassen kost geen materiaal. Een buitenvoeler, nieuwe thermostaat, radiator of professionele inregeling heeft wel kosten; die verschillen per toestel, leverancier en installatie. Vraag daarom een offerte op in plaats van uit te gaan van een vast bedrag of een vaste terugverdientijd.

Stimular noemt voor een weersafhankelijke regeling op een cv-ketel een besparing van 1 tot maximaal 12 procent op het verwarmingsverbruik als de regeling de retourtemperatuur onder 55 °C kan houden. Dat is een bandbreedte voor een specifieke uitgangssituatie, geen belofte voor jouw woning. Voor een warmtepomp hangt de besparing onder meer af van de buitentemperatuur, de aanvoer- en retourtemperatuur, het toestel en het afgiftesysteem. Meet het verbruik over vergelijkbare perioden en corrigeer zo mogelijk voor het weer.

Wil je verder in dezelfde richting: cv-leidingen isoleren is de klassieke opvolger, want water dat door een onverwarmde kruipruimte loopt heeft bij de radiator al graden verloren. En een slimme thermostaat installeren is vooral zinvol als je nu nog met aan/uit werkt.

De acht fouten die ik het vaakst zie

1. Niet weten welke regelaar actief is. Controleer in de handleiding waar de stooklijn voor jouw combinatie van ketel en thermostaat wordt ingesteld. Bij Remeha eTwist en iSense is dat doorgaans op de regelaar; bij eTwist RF ligt dat anders.
2. Alles in één keer verlagen. Tien graden eraf, en na twee dagen alles weer terug omdat het niet werkte. Je weet dan niet wát niet werkte.
3. Testen in oktober bij 16 graden buiten. Bij zachte temperaturen merk je geen verschil, want het systeem draait toch op zijn minimum. Testen doe je vanaf een graad of 8 buiten, en het echte werk gebeurt onder de 5.
4. De thermostaat hoger zetten om de lagere stooklijn te compenseren. Dan verlies je alles wat je wint. Als je de gewenste kamertemperatuur moet verhogen om comfort te houden, controleer dan de stooklijn en de doorstroming.
5. Radiatorkranen dichtdraaien in kamers die je niet gebruikt en dan de stooklijn verlagen. Bij sommige installaties kan te weinig doorstroming ontstaan. Houd rekening met de eisen van de ketel of warmtepomp en laat de verdeling zo nodig controleren.
6. De buitenvoeler op het zuiden hangen. Zon op de sensor leest tot tien graden te warm en je huis koelt af terwijl de ketel denkt dat het lente is. Noord- of noordoostgevel, niet boven een raam of ventilatierooster.
7. Vergeten dat de thermostaat op één plek hangt. Zit je thermostaat in de hal en woon je in de woonkamer, dan meet hij het verkeerde. Kijk of je regelaar ruimtecompensatie of kamerinvloed kent, en zo niet: verplaats de thermostaat of gebruik een losse ruimtesensor.
8. Aan de stooklijn beginnen terwijl er een vochtprobleem of tochtprobleem is. Dan optimaliseer je een systeem dat een gat probeert te vullen. Eerst het gat.

Veelgestelde vragen

Wat is een goede stooklijn voor een cv-ketel met radiatoren?
Er is geen universele instelling. Begin met de waarden uit de handleiding of het installatieontwerp, en pas ze in kleine stappen aan op basis van het comfort bij zacht én koud weer. Voor een HR-ketel helpt een voldoende lage retourtemperatuur het rendement, maar de woning moet wel warm blijven.

Hoeveel bespaar je met een weersafhankelijke regeling?
Stimular houdt aan: 1 tot maximaal 12 procent op je verwarmingsverbruik, waarbij het hoogste percentage geldt voor een HR-ketel die door de regeling permanent onder de 55 °C retour blijft. Bij een oudere, niet-condenserende ketel is de winst kleiner (rond de 4 procent), simpelweg omdat daar geen condensatiewinst te halen is. Bij een warmtepomp is de opbrengst sterk afhankelijk van toestel en bedrijfsomstandigheden; een vast percentage per 5 °C is niet verantwoord.

Moet de stooklijn bij een warmtepomp anders dan bij een cv-ketel?
Ja, op drie punten. Een warmtepomp werkt doorgaans gunstiger bij een lagere aanvoertemperatuur. Het benodigde debiet en de ontwerp-delta-T verschillen per installatie. En nachtverlaging is bij een warmtepomp meestal juist ongunstig, terwijl het bij een ketel prima werkt. Het basisprincipe is hetzelfde, maar het menu en de veilige grenzen verschillen per toestel.

Waar zit de stooklijn in het menu van mijn ketel?
Dat verschilt per merk en model. Bij Remeha eTwist of iSense stel je de stooklijn doorgaans op de regelaar in. Voor eTwist RF en voor verschillende generaties ketels noemt Remeha andere instelplaatsen en parameters. Bij andere merken heet het menu vaak “verwarmingscurve”, “heating curve”, “stookcurve” of “weersafhankelijk”. Zoek de installatiehandleiding (niet de gebruikershandleiding) van jouw exacte type op de site van de fabrikant, want daar staat het volledige parameteroverzicht in. Kom je er niet uit, dan is dit een van de weinige klussen waarbij een half uur van een installateur zichzelf terugverdient.

Kan ik een stooklijn instellen zonder buitensensor?
Niet zonder buitentemperatuurgegevens. Sommige regelaars gebruiken hiervoor internetweerdata in plaats van een fysieke buitensensor. Raadpleeg de handleiding van jouw regeling. Maar er zijn twee alternatieven die veel opleveren. Een geschikte modulerende thermostaat kan de gevraagde aanvoertemperatuur variëren. En zelfs met een simpele aan/uit-thermostaat kun je de maximale cv-aanvoertemperatuur op de ketel verlagen, wat afhankelijk van de uitgangssituatie energie kan besparen.

Waarom worden mijn radiatoren nu maar lauw?
Dat hoort erbij en het is meestal een goed teken. Bij een lagere aanvoertemperatuur draait je systeem langer op een lagere temperatuur in plaats van kort op een hoge. De warmteafgifte per uur is lager, dus de radiator moet langer aan. Blijft het huis op temperatuur, dan is dit precies wat je wilde. Wordt het huis niet meer warm, dan is de radiator te klein geworden voor die watertemperatuur en is een groter model of extra isolatie de volgende stap.

Wanneer stel je de stooklijn het beste in?
Je kunt de bestaande instellingen vóór het stookseizoen noteren, bijvoorbeeld in september of begin oktober. Het echte fijnstellen doe je in de eerste weken dat het buiten onder de 8 graden komt, en de laatste controle op de eerste vriesdag. Bij hogere buitentemperaturen zijn de verschillen nauwelijks meetbaar, dus dan test je in feite niets.

Moet ik mijn installatie eerst waterzijdig inregelen?
Als er duidelijke verschillen zijn tussen radiatoren (de ene kokend, de andere lauw) of tussen vloerverwarmingsgroepen: ja, eerst inregelen. Een scheve verdeling betekent dat je aanvoertemperatuur wordt bepaald door de slechtste radiator in huis, en dat kost je alle winst. Bij vloerverwarming stel je de doorstroming per groep in op de verdeler, bij radiatoren met de voetventielen of inregelbare afsluiters.

Tot slot

Heb je al een geschikte regeling, dan kun je de instelling zonder nieuwe onderdelen verbeteren. Je hebt een handleiding nodig, een notitieboekje en vier weken geduld.

En dat geduld is het echte werk. Niet de techniek.

Dus: check eerst of je een buitenvoeler hebt. Maak een foto van je huidige instellingen. Noteer je meterstand. Test een kleine wijziging zodra het buiten koel genoeg is om het effect te beoordelen.

Zo leer je bij de eerste koude dagen welke instelling jouw huis comfortabel houdt, in plaats van de hele winter de oude instelling te laten staan.

Wil je weten waar in jóuw huis de warmte nog verder weglekt en welke ingrepen zich het snelst terugverdienen? In de Energie Verpulveraar loop ik met je door de sluipverbruikers, de isolatiekeuzes en de installatie-instellingen die de meeste mensen nooit aanraken. Doe jezelf een plezier. Kijk even hier.

Groeten van Fred Schouten, Klusser en Doe-Het-Zelver in hart en nieren

PS: Doe die 50-gradentest deze winter, ook als je helemaal geen warmtepomp wilt. Hij laat zien welke kamers bij de geteste buitentemperatuur moeilijk op temperatuur blijven. Onderzoek daarna of isolatie, warmteafgifte of doorstroming de oorzaak is. Mij heeft die test bij een tussenwoning ooit laten zien dat het niet aan het dak lag, maar aan één slecht geïsoleerde uitbouw waar iedereen overheen keek.

Bronnen en controle

• Milieu Centraal, cv-ketel onderhoud en instelling
• Milieu Centraal, hoe werkt de Verwarmingstest?
• Milieu Centraal, instructies instellen cv-ketel
• Stimular, weersafhankelijke regeling
• Remeha, stooklijn op eTwist of eTwist RF
• Daikin, tips voor het rendement van een warmtepomp