Tuinkraan met aftapkraan winterbestendig installeren: zo vriest hij nooit meer kapot

Een tuinkraan winterbestendig installeren kan op twee manieren: je plaatst een gewone gevelkraan met een aftapkraan op het laagste punt binnen (zodat je de leiding voor de winter kunt legen), of je monteert een vorstvrije gevelkraan die pas diep achter de gevel afsluit en na elk gebruik vanzelf leegloopt. In beide gevallen tak je af op je bestaande koudwaterleiding, zet je een keerklep of beluchter op de aftakking (verplicht voor je drinkwater), en leg je de doorvoer met een lichte afschot naar buiten. Reken op zo’n 40 tot 80 euro aan materiaal als je het zelf doet, of ongeveer 150 tot 350 euro als je een loodgieter laat komen. Hieronder leggen we allebei de aanpakken stap voor stap uit.

Waarom een tuinkraan ’s winters kapotvriest

Water heeft een vervelende eigenschap: als het bevriest, zet het uit. Tot wel zo’n 9% in volume. Dat lijkt weinig, maar in een dichte koperen of kunststof leiding is er geen ruimte om die uitzetting op te vangen.

Het gevolg is enorme druk van binnenuit. Op de zwakste plek scheurt de leiding, springt een koppeling los of barst het binnenwerk van de kraan.

Het gemene is dat je de schade vaak pas in het voorjaar ontdekt. Zodra het weer dooit, loopt het water via de scheur je gevel of kruipruimte in. Dan heb je niet alleen een kapotte kraan, maar mogelijk ook waterschade.

Het misgaat bijna altijd op dezelfde plekken: in het stukje leiding dat door de koude buitenmuur loopt, en in de kraan zelf. Precies daar staat namelijk stilstaand water dat nergens heen kan.

De twee manieren om het vorstvrij te doen

Er zijn twee bewezen aanpakken. Welke bij jou past, hangt af van hoeveel gedoe je elke herfst wilt hebben en of je een geschikt laagste punt binnen hebt.

Aanpak A: gewone kraan met inpandige aftapkraan

Je plaatst een normale gevelkraan buiten. Binnen, op het laagste punt van de aftakking, zet je een stopkraan met een aftapnippel (ook wel aftapkraan of beluchter genoemd).

Voor de winter draai je de stopkraan dicht, open je de buitenkraan en de aftapnippel, en laat je alle water uit dat stukje leiding lopen. Leeg is bevriesvrij.

Voordeel: goedkoop en met simpele materialen te bouwen. Nadeel: je moet er elke herfst zelf aan denken. Vergeet je het een keer, dan loop je alsnog risico.

Aanpak B: vorstvrije gevelkraan

Een vorstvrije gevelkraan (ook geveldoorvoerkraan genoemd) heeft een lange spindel. Het afsluitpunt zit niet bij het kraantje buiten, maar diep achter de gevel, aan de warme binnenkant van de muur.

Draai je de kraan dicht, dan sluit hij binnen af. Het water dat nog in de lange uitloop staat, loopt via een lichte afschot vanzelf naar buiten weg. Er blijft dus geen stilstaand water achter in het koude deel.

Voordeel: je hoeft in de winter (bijna) niets te doen. Nadeel: de kraan zelf is duurder, en hij werkt alleen goed als hij met de juiste afschot is gemonteerd en de tuinslang na gebruik loskoppelt.

Belangrijk: ook een vorstvrije kraan loopt alleen leeg als er niets op zit. Blijft de tuinslang, sproeier of beregeningscomputer aangekoppeld, dan houdt die het water tegen en kan de kraan alsnog bevriezen.

Verplicht: terugstroombeveiliging voor je drinkwater

Dit sla je niet over. Een tuinkraan mag geen vervuild water terug kunnen laten stromen in je drinkwaterleiding. Denk aan slangwater, vijver- of zwembadwater of meststof die via een sproeier wordt aangezogen.

De regels hiervoor liggen vast in de NEN-EN 1717 en NEN 1006, en in het Drinkwaterbesluit. Kort gezegd: op een buitenkraan hoort minimaal een keerklep (terugslagbeveiliging), en voor gebruik met een tuinslang een combinatie van keerklep en beluchter.

Veel vorstvrije gevelkranen hebben deze beveiliging al ingebouwd. Kies je een gewone kraan, koop dan een beluchterkraan met keerklep, of plaats een keerklep direct na het aftakpunt op je leiding.

Controleer een keerklep bij voorkeur jaarlijks. Volgens de bijbehorende waterwerkbladen hoort een terugstroombeveiliging periodiek nagekeken te worden, omdat vuil de klep kan laten haperen.

Wat je nodig hebt

Materialen:

• Vorstvrije gevelkraan, of een gewone gevelkraan met slangwartel
• Muurplaat of gevelkom om de kraan aan te bevestigen
• Keerklep of beluchterkraan (als die niet in de kraan zit)
• Stopkraan met aftapnippel voor het laagste punt binnen (bij aanpak A)
• Koperen leiding of kunststof leiding, meestal 15 mm voor voldoende druk
• Aftakstuk (T-stuk) plus de koppelingen die bij jouw methode horen: soldeerfittingen, knelkoppelingen of persfittingen
• Leidingisolatie voor het stuk in de buitenmuur
• Purschuim of kit met een geveldoorvoer om het gat af te dichten
• Bevestigingsmateriaal (pluggen, schroeven, leidingklemmen)

Gereedschap:

• Pijpsnijder
• Boormachine met lange steenboor voor de doorvoer
• Steeksleutels of waterpomptang
• Soldeerbrander (bij solderen) of perstang (bij persfittingen)
• Waterpas
• Emmer en doeken

Solderen is de goedkoopste en meest duurzame verbinding, maar vraagt oefening en een drooggelegde leiding. Knelkoppelingen zijn het makkelijkst voor de doe-het-zelver: geen vlam nodig. Persfittingen zijn snel en betrouwbaar, maar de perstang is een dure investering of huur.

Stap voor stap: de tuinkraan installeren

1. Draai het water af. Zoek je hoofdkraan bij de watermeter en sluit hem. Open daarna een laaggelegen kraan om de druk eraf te halen en de leiding zoveel mogelijk te legen.

2. Bepaal de plek. Kies buiten een logische plek voor de kraan, bij voorkeur bereikbaar en niet te hoog. Binnen zoek je op de aftakleiding het laagste punt op, want daar komt bij aanpak A de aftapkraan.

3. Boor de doorvoer. Boor door de gevel op de plek waar de leiding naar buiten gaat. Boor licht schuin, zodat het gat aan de buitenkant iets lager ligt dan binnen. Die afschot zorgt dat water naar buiten wegloopt in plaats van in de muur te blijven staan.

4. Tak af op de bestaande leiding. Snijd de koudwaterleiding op de gekozen plek door en zet er een T-stuk in met soldeer-, knel- of persfittingen. Werk schoon en zorg dat de verbinding volledig dicht is.

5. Plaats de terugstroombeveiliging. Monteer direct na het aftakpunt de keerklep, of gebruik verderop een beluchterkraan met keerklep. Sla deze stap niet over.

6. Zet de aftapkraan (bij aanpak A). Plaats op het laagste punt binnen de stopkraan met aftapnippel. Hiermee sluit je in de winter af en tap je het buitenstuk leeg.

7. Leid de leiding naar buiten. Voer de leiding met lichte afschot door de doorvoer naar buiten. Isoleer het stuk dat door de koude muur loopt.

8. Bevestig de kraan. Schroef de kraan op de muurplaat of gevelkom en zet die stevig vast in de gevel. Zorg dat de kraan waterpas hangt en niet gaat wiebelen.

9. Dicht het gevelgat af. Vul de ruimte rond de doorvoer met purschuim of kit, zodat er geen kou en vocht naar binnen trekt. Werk het aan de buitenkant netjes weerbestendig af.

10. Test. Draai het water weer aan en controleer elke verbinding op lekkage, van het T-stuk tot de kraan. Draai bij een druppel de koppeling iets aan. Laat de kraan flink doorlopen om vuil weg te spoelen.

Je tuinkraan winterklaar maken

Heb je aanpak A gekozen, dan tap je elke herfst af. De volgorde luistert nauw:

1. Koppel de tuinslang los. Een aangesloten slang houdt water vast en kan de leiding blokkeren.
2. Draai de binnenstopkraan dicht. Nu komt er geen nieuw water meer bij.
3. Open de buitenkraan. Laat hem helemaal open staan.
4. Open de aftapnippel. Vang het water op in een emmer. De leiding tussen stopkraan en buitenkraan loopt nu leeg.
5. Laat de buitenkraan open staan. Zo kan eventueel restwater dat toch bevriest, uitzetten zonder de leiding te laten barsten. De aftapnippel draai je weer dicht.

Doe dit vóór de eerste nachtvorst. In de praktijk betekent dat vanaf november alert zijn, want één stevige vriesnacht kan al genoeg zijn.

Heb je een vorstvrije gevelkraan, dan is het simpeler: koppel de tuinslang los en draai de kraan dicht. Hij loopt dan zelf leeg. Meer hoef je in principe niet te doen, mits de afschot klopt.

Realistische kosten

Zelf doen. Een goede gevelkraan kost al gauw 40 tot 50 euro; een eenvoudige koperen kraan is er vanaf zo’n 20 euro. Tel daar leiding, fittingen, keerklep, aftapkraan en isolatie bij op. Voor het complete materiaalpakket zit je vaak tussen de 40 en 80 euro, afhankelijk van de afstand en de kwaliteit van de kraan.

Loodgieter laten komen. Het aanleggen van een buitenkraan door een vakman kost gemiddeld zo’n 150 tot 350 euro. Sommige bedrijven werken met vaste tarieven rond de 300 tot 400 euro inclusief materiaal, meestal tot een bepaalde afstand vanaf de meterkast. Ligt je waterleiding ver van de gewenste plek, of moet er extra leiding worden getrokken, dan loopt de prijs op.

De grootste prijsbepaler is de afstand tussen je bestaande leiding en de plek van de kraan. Hoe verder, hoe meer leiding en werk.

Veelgemaakte fouten

• De tuinslang laten zitten. De meest gemaakte fout. Zowel een gewone als een vorstvrije kraan kan dan niet leeglopen.
• Geen afschot. Zonder lichte helling naar buiten blijft water in het koude deel staan. Dan werkt zelfs een vorstvrije kraan niet.
• Vergeten af te tappen. Bij aanpak A is één vergeten herfst genoeg voor een gesprongen leiding.
• Geen keerklep of beluchter. Naast dat het verplicht is voor je drinkwater, riskeer je vervuiling van je eigen kraanwater.
• Aftapkraan niet op het laagste punt. Zit hij te hoog, dan blijft er water onder staan dat alsnog bevriest.
• Buitenkraan dicht laten na het aftappen. Laat hem juist open, zodat restwater ruimte heeft om uit te zetten.
• Doorvoer niet afgedicht. Een open gat trekt kou naar binnen en vergroot juist het bevriesrisico.

Veelgestelde vragen

Moet ik een vorstvrije buitenkraan nog afsluiten in de winter?

Een vorstvrije gevelkraan hoef je in principe niet apart af te tappen, omdat hij achter de gevel afsluit en zelf leegloopt. Wel moet je altijd de tuinslang loskoppelen en de kraan dichtdraaien, anders kan hij niet leeglopen en vriest hij alsnog kapot.

Wanneer moet ik mijn tuinkraan winterklaar maken?

Vóór de eerste vorstperiode, dus wees vanaf november alert. Eén stevige nachtvorst kan al genoeg zijn om een leiding te laten springen. Wachten tot het echt koud is, is te laat.

Is een keerklep echt verplicht op een tuinkraan?

Ja. Volgens de NEN-EN 1717, de NEN 1006 en het Drinkwaterbesluit moet een buitenkraan een terugstroombeveiliging hebben, zodat vervuild water niet je drinkwater in stroomt. Voor gebruik met een tuinslang is een combinatie van keerklep en beluchter gebruikelijk. Veel vorstvrije kranen hebben dit al ingebouwd.

Kan ik een tuinkraan zelf aansluiten of moet dat een loodgieter doen?

Met wat handigheid kun je het zelf. Werk je met knelkoppelingen, dan heb je geen soldeerbrander nodig. Twijfel je over het aftakken op je waterleiding of over de drinkwaterbeveiliging, laat het dan een vakman doen. Een lekkage in de muur is duurder dan het uitgespaarde loon.

Waarom moet de leiding op afschot liggen?

Zodat het water na gebruik naar buiten wegloopt en er geen stilstaand water in het koude deel van de leiding achterblijft. Juist dat stilstaande water in de buitenmuur bevriest en veroorzaakt de meeste schade.

Wat doe ik met mijn tuinslang in de winter?

Loskoppelen, leeg laten lopen en vorstvrij opbergen, bijvoorbeeld in de schuur of garage. Een slang vol water bevriest en kan barsten, en zolang hij op de kraan zit, blokkeert hij het leeglopen van je leiding.

Aan de slag

Een tuinkraan die de winter probleemloos doorstaat, is geen kwestie van geluk maar van slim monteren: afschot naar buiten, een aftapkraan op het laagste punt of een echte vorstvrije kraan, en een keerklep voor je drinkwater. Doe je dat goed, dan heb je er jarenlang plezier van zonder verrassingen in het voorjaar.

Wil je meteen door met de rest van je tuin? Bij Fred’s Bouwtekeningen vind je heldere bouwtekeningen voor tuin- en klusprojecten, van een overkapping tot een berging, zodat je klus na klus zelf kunt bouwen met vertrouwen. Kijk gerust rond en pak je volgende project erbij.