Wat betekent op vlucht?
Op vlucht — ook wel ‘op de vlucht’ — betekent dat een gevel niet loodrecht staat maar bewust naar voren helt, zodat de bovenkant verder naar buiten staat dan de onderkant. Het is een opzettelijke bouwwijze, geen gebrek.
Dit is belangrijk om te weten bij oude panden: een voorover hellende gevel wordt vaak aangezien voor verzakking of gevaar, terwijl het in veel gevallen precies zo bedoeld is. Een vuistregel bij historische gevels is een helling van ongeveer 2,5 cm per meter hoogte; bij een gevel van tien meter komt de top dus zo’n 25 cm naar voren.
Waarom bouwde men zo?
De hoofdreden was waterafvoer. Regen die langs een verticale gevel loopt, dringt door in het metselwerk en bereikt de verdiepingsbalken, de houten geveldelen, de kozijnen en het glas-in-lood. Bij een gevel op vlucht valt het water eerder vrij van het gevelvlak en blijft het onderliggende werk droger. De bouwwijze komt voort uit de middeleeuwse overkragende houtskeletbouw, waarbij elke verdieping iets uitstak, en werd in Nederland vooral toegepast tussen circa 1600 en 1750.
Later speelden ook esthetische motieven mee: een gevel op vlucht is vanaf de straat beter leesbaar en oogt hoger en indrukwekkender dan een strikt verticale gevel.
Steden stelden wel grenzen aan de helling, omdat te ver overhellende gevels de straat versmalden en gevaar opleverden. Amsterdam legde al in 1532 een maximum vast van ongeveer 10 cm over 360 cm hoogte.
Waar je op moet letten
- Onderscheid vlucht van zetting. Bij een bewuste vlucht helt het hele gevelvlak gelijkmatig naar voren en zijn de lintvoegen recht en horizontaal. Bij zetting zie je scheuren, verlopende lintvoegen en klemmende ramen.
- Meet bij twijfel. Een schietlood of laser langs de gevel en een lintvoegwaterpassing over enkele maanden laten zien of er beweging in zit.
- Bij restauratie de vlucht aanhouden. Een gevel terugbrengen naar loodrecht past niet bij het pand en levert onoplosbare aansluitingen op met de belendende panden.
- Houd rekening met de vlucht bij steigers, kozijnen en dakwerk — alle maten aan de bovenzijde wijken af van die aan de voet.
| Bewuste vlucht | Hele gevelvlak helt gelijkmatig naar voren; lintvoegen recht en horizontaal |
|---|---|
| Zetting | Scheuren, verlopende lintvoegen en klemmende ramen |
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
