Wat is baander?

Een baander is een historische vakman die gespecialiseerd was in het kloven (splijten) van hout langs de nerf. Dit ambacht was vooral gangbaar in de Nederlandse houthandel en scheepsbouw van de 17e tot en met de 19e eeuw. De baander produceerde dunne houten planken, latten en duigen zonder gebruik van een zaag.

Toepassing

Het kloven van hout door een baander verschilde fundamenteel van het zagen. Bij het kloven wordt het hout langs de natuurlijke nerf gespleten, waardoor de houtvezels intact blijven. Dit levert sterker en duurzamer materiaal op dan gezaagd hout, waarbij de vezels worden doorgesneden.

De baander gebruikte gereedschap zoals een kloofbijl, wig en kloofhamer. Het hout werd op een kloofbank of kloofblok geplaatst en met gecontroleerde slagen in de gewenste afmetingen gespleten. Dit vereiste grote vakkennis, omdat de baander de nerf van het hout moest kunnen lezen om een schone, rechte splitsing te verkrijgen.

De producten van een baander werden onder meer gebruikt voor dakspanen, toneelduigen, mandenvlechtwerk en scheepshuid. In de kuiperij waren de door baanders gemaakte duigen onmisbaar voor het vervaardigen van tonnen en vaten. De regelmatige nerf van geklofd hout maakte deze duigen bijzonder geschikt voor het waterdicht afsluiten.

Met de opkomst van mechanische houtzagerijen in de 19e eeuw verdween het beroep van baander grotendeels. Het ambacht wordt tegenwoordig nog in beperkte mate beoefend door restauratiespecialisten en historische ambachtslieden die werken aan monumentale gebouwen en museumprojecten.

Gerelateerde termen

• Kloven
• Kloofbijl
• Kuiper
• Duigen
• Houtnerf
• Houtzagerij

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.