Castellum en castrum zijn termen uit de Romeinse militaire architectuur. Een castrum was een groot, versterkt legerkamp voor een heel legioen, terwijl een castellum een kleiner fort was voor een hulptroepeneenheid. Beide volgden een gestandaardiseerd ontwerp dat de grondslag legde voor talloze Europese steden.
Kenmerken en verschil
Het castrum was het grote, permanente legerkamp van het Romeinse leger. Het had een rechthoekige of vierkante plattegrond, omgeven door een aarden wal (vallum), een gracht en een houten of stenen muur. Binnen de muren lag een strak stratenraster met twee hoofdwegen: de via principalis en de via praetoria, die elkaar kruisten bij het hoofdkwartier (principia).
Een castellum was kleiner van opzet en bood onderdak aan een cohort of ala (500 tot 1.000 man). De plattegrond volgde hetzelfde principe als het castrum, maar op verkleinde schaal. Castellums werden vaak gebouwd langs de grenzen (limes) van het Romeinse Rijk als onderdeel van een verdedigingslinie.
Typische bouwkundige kenmerken van beide typen:
- Rechthoekige plattegrond met afgeronde hoeken
- Vier poorten, een aan elke zijde
- Interne indeling met barakken, graanopslagplaatsen (horrea), badhuizen en een hospitaal
- Verdedigingswerken met torens op regelmatige afstanden
Toepassing
De invloed van castra en castella op de stedenbouw is enorm. Veel Europese steden zijn letterlijk op de fundamenten van Romeinse kampen gebouwd. Steden als Utrecht (Trajectum), Nijmegen (Noviomagus) en Maastricht (Mosae Trajectum) hebben hun oorsprong in Romeinse castella. In Duitsland zijn Keulen (Colonia), Wenen (Vindobona) en Regensburg (Castra Regina) bekende voorbeelden.
De rechthoekige stadsplattegrond en het stratenraster dat in veel historische binnensteden nog herkenbaar is, gaan rechtstreeks terug op de Romeinse kampindeling.
Gerelateerde termen
- Limes
- Vestingwerk
- Motte en bailey
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
