Een cul-de-lampe is een decoratieve kraagconsole die uit een muur steekt en dient als drager voor een gewelfrib, boog, beeld of ander architectonisch element. De term is Frans en betekent letterlijk “bodem van een lamp”, verwijzend naar de omgekeerde kegelvorm die lijkt op de onderkant van een olielamp.
Toepassing
De cul-de-lampe komt het meest voor in de gotische architectuur, waar gewelfribben niet altijd doorlopen tot aan de vloer maar halverwege de muur eindigen op een console. Deze consoles vangen het gewicht van de gewelfribben op en leiden de krachten via de muur naar de fundering af. Het is dus een constructief element met een nadrukkelijk decoratieve uitwerking.
Typisch voor een cul-de-lampe is de omgekeerde piramidale of kegelvormige basis. De bovenzijde is vlak of licht gebogen om het gewelfelement op te vangen, terwijl de onderkant taps toeloopt. Het oppervlak is meestal rijk gedecoreerd met bladwerk, figuren, engelen, grotesken of geometrische motieven. In de hooggotiek werden cul-de-lampes vaak voorzien van uiterst gedetailleerd beeldhouwwerk.
In de kerkelijke architectuur zijn cul-de-lampes te vinden in kathedralen, kloostergangen en kapellen. Ze markeren de punten waar gewelfribben de muur raken en vormen samen met de ribben een visueel netwerk dat het interieur ritme en verfijning geeft. In profane gebouwen zoals stadhuizen en kastelen werden cul-de-lampes gebruikt als dragers voor beelden, baldakijnen of balkkoppen.
Bij restauratie van historische gebouwen is de cul-de-lampe een aandachtspunt, omdat de gedetailleerde beeldhouwwerken gevoelig zijn voor verwering. Steenhouwers en restauratiespecialisten gebruiken traditionele technieken en materialen om beschadigde exemplaren te herstellen of te vervangen.
Gerelateerde termen
- gewelf
- boog
- kolom
- steen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
