Curvatuur is de bewuste, subtiele kromming die wordt aangebracht in rechte architectonische lijnen om optische illusies te corrigeren. In de klassieke Griekse architectuur werd curvatuur toegepast om te voorkomen dat horizontale en verticale lijnen er doorgebogen of ongelijk uitzagen voor het menselijk oog.
Toepassing
Het bekendste voorbeeld van curvatuur is te vinden in het Parthenon op de Akropolis in Athene, gebouwd in de vijfde eeuw voor Christus. De stylobaat (bovenste trede van het crepidoma) is niet perfect vlak, maar heeft een lichte bolling van circa elf centimeter over een lengte van bijna zeventig meter. Zonder deze correctie zou de lange horizontale lijn er voor de toeschouwer doorgebogen uitzien — een optisch bedrog dat het menselijk oog speelt bij lange, rechte lijnen.
Dezelfde techniek werd toegepast op de zuilen. De buitenste zuilen van het Parthenon staan niet perfect verticaal maar hellen licht naar binnen. Als ze oneindig ver zouden worden doorgetrokken, zouden ze elkaar op grote hoogte raken. Deze entasis — een subtiele verdikking halverwege de schacht — en de lichte helling voorkomen dat de zuilen er als “vallend” uitzien.
Curvatuur vereiste een buitengewone precisie in de uitvoering. Elk steenblok moest individueel worden bewerkt met unieke afmetingen, omdat de kromming betekende dat geen twee blokken identiek waren. Dit maakte de bouw aanzienlijk complexer en kostbaarder dan een constructie met uitsluitend rechte lijnen.
In de Romeinse architectuur werd curvatuur minder consequent toegepast, en in de middeleeuwen verdween de techniek grotendeels. Tijdens de Renaissance herontdekten architecten de principes van curvatuur via de geschriften van Vitruvius. In de moderne architectuur wordt het begrip curvatuur breder gebruikt voor elke bewuste toepassing van kromming in het ontwerp, van gebogen gevels tot organische vormen.
Gerelateerde termen
- zuil
- kolom
- crepidoma
- orde
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
