Een cuspis (meervoud: cuspides) is een puntvormig uitsteeksel dat voorkomt in gotische traceringen en bogen, waar twee gebogen lijnen elkaar raken en een scherpe punt vormen. De term komt van het Latijnse woord voor “punt” of “spits”.
Toepassing
De cuspis is een kenmerkend decoratief element van de gotische architectuur. Het komt het meest voor in traceringen — het sierlijke, stenen raamwerk dat gotische vensters verdeelt in kleinere compartimenten. Waar twee boogvormige openingen elkaar raken, ontstaat een punt: de cuspis. Een boog met cuspides aan de binnenzijde wordt een “gelobde boog” of “veelpas” genoemd.
De meest voorkomende vormen zijn de driepas (drie cuspides die een klaverbladmotief vormen), de vierpas (vier cuspides) en de meerpas. Deze motieven zijn te vinden in raamtraceringen, boogvelden (tympanen), balustrades en blinde nissen. De driepas verwijst in de christelijke symboliek naar de Heilige Drie-eenheid, wat verklaart waarom dit motief zo veelvuldig voorkomt in kerkelijke architectuur.
Constructief gezien is de cuspis een natuurlijk gevolg van de manier waarop gotische steenhouwers hun traceringen opbouwden. Door cirkelvormige openingen in het stenen raamwerk te combineren, ontstonden de punten vanzelf op de snijpunten. De steenhouwer verfijnde deze punten vervolgens tot sierlijke, scherpe vormen die het licht- en schaduwspel in het venster verrijkten.
In de neogotiek van de negentiende eeuw werden cuspides opnieuw veelvuldig toegepast, zowel in kerkenbouw als in profane gebouwen zoals stations, universiteiten en overheidsgebouwen. Bij restauratie van gotische monumenten is het herstel van beschadigde cuspides een specialistisch ambacht dat grote precisie vereist van de steenhouwer.
Gerelateerde termen
- boog
- gewelf
- steen
- gevel
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
