Cyclopisch (of cyclopisch metselwerk) is een bouwwijze waarbij zeer grote, onregelmatig gevormde natuurstenen zonder mortel op elkaar worden gestapeld tot massieve muren of funderingen. De naam verwijst naar de Cyclopen uit de Griekse mythologie — eenogige reuzen die volgens de overlevering als enigen sterk genoeg waren om zulke enorme stenen te verplaatsen.
Toepassing
Cyclopisch metselwerk is een van de oudste bouwtechnieken ter wereld en komt voor bij beschavingen rond de Middellandse Zee, met name bij de Myceners (circa 1600-1100 v.Chr.). De Leeuwenpoort in Mycene en de muren van Tiryns zijn beroemde voorbeelden. De stenen in deze muren wegen soms meerdere tonnen en zijn met minimale bewerking op elkaar geplaatst.
Het principe van cyclopisch metselwerk berust op massa en zwaartekracht. De enorme stenen worden zo geplaatst dat ze door hun eigen gewicht en de wrijving tussen de contactvlakken op hun plaats blijven. De kleinere openingen tussen de grote stenen worden opgevuld met kleinere steenbrokken. Er wordt geen mortel of bindmiddel gebruikt — de stabiliteit komt uitsluitend voort uit het gewicht en de onderlinge passing van de stenen.
Hoewel cyclopisch metselwerk vooral wordt geassocieerd met de oudheid, wordt het principe nog steeds toegepast. In de waterbouw worden grote stortsteenblokken (breuksteen) gebruikt voor dijkbekleding, golfbrekers en oeverbeschoeiing. Deze moderne toepassing werkt volgens hetzelfde principe: zware, onregelmatige stenen die door hun massa en onderlinge verklemming een stabiel geheel vormen.
In de tuinarchitectuur wordt cyclopisch metselwerk gebruikt voor keermuren en rotstuinen. Grote, onbewerkte natuurstenen worden gestapeld tot muren die een robuuste, natuurlijke uitstraling hebben. Hierbij wordt soms wel mortel in de achterzijde verwerkt voor extra stabiliteit, terwijl de voorzijde het karakter van droog gestapeld metselwerk behoudt.
Gerelateerde termen
- steen
- mortel
- metselverband
- fundering
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
