Een daliebult is een kleine, ronde of ovale heuvel in een veen- of laagveengebied die is ontstaan doordat zacht veenmateriaal door de bevroren bovenlaag omhoog werd geperst. Het is een geomorfologisch verschijnsel uit de laatste ijstijd en de daaropvolgende periode, en is verwant aan het verschijnsel daliegat (de tegenpool, een depressie of put).
Hoe ontstaat een daliebult?
Tijdens en na de laatste ijstijd (het Weichselien, ca. 115.000-11.700 jaar geleden) was de bodem in Nederland deels permanent bevroren (permafrost). In sommige situaties trad het volgende fenomeen op:
- Bovenste bodemlaag bevriest en wordt hard
- Onderliggend nat veen of slappe klei staat onder druk
- Bij een zwakke plek wordt het zachte materiaal omhoog geperst
- Na ontdooien blijft een verhoging in het landschap achter
In feite is een daliebult een gestolde ‘bel’ van opgeperst materiaal. Het verschijnsel komt vooral voor in laagveen- en beekdalgebieden.
Voorkomen in Nederland
Daliebulten zijn te vinden in:
- Drenthe en het Friese veengebied
- De Wieden en Weerribben
- Het Vechtdal en het Hunzedal
De heuveltjes zijn meestal slechts enkele decimeters tot 1 meter hoog en enkele meters in doorsnede. Vaak zijn ze in de loop der eeuwen door landbouw geegaliseerd, maar in natuurgebieden zijn ze nog goed herkenbaar.
Betekenis voor de bouw
Voor de bouw zelf hebben daliebulten geen directe gevolgen, maar ze zijn relevant in twee situaties:
- Archeologische waarde — daliebulten zijn vaak rijk aan archeologische sporen omdat ze als droge plekken in een nat landschap door vroege bewoners werden opgezocht
- Funderingsadvies — onder of naast een daliebult kan de bodemopbouw afwijken; bodemonderzoek is daar extra belangrijk
Verschil met andere veenfenomenen
- Daliegat — een depressie waar veen juist is weggespoeld of weggezakt
- Pingoruïne — een ronde laagte met wal, ontstaan door een ingestorte ijsheuvel uit de ijstijd
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
