De naos is de gesloten hoofdruimte van een Griekse tempel, waarin het cultusbeeld van de godheid stond. In de Byzantijnse kerkbouw is de naos de centrale ruimte waar de gemeente zich verzamelt, tussen de narthex en het altaargedeelte. Het Latijnse equivalent voor de tempelbetekenis is cella.
De naos in de Griekse tempel
De Griekse tempel is geen ruimte voor een verzamelde gemeente maar een huis voor de god. De naos is daarom relatief klein ten opzichte van de zuilenomgang eromheen. De opzet is meestal:
- Pronaos — de voorhal, tussen de uiteinden van de zijmuren en vaak met twee zuilen
- Naos — de gesloten hoofdruimte met het cultusbeeld; alleen priesters kwamen er
- Opisthodomos — een achterruimte, gebruikt als schatkamer
De naos heeft dikke, dragende muren die de zoldering en de kap ondersteunen. Bij grote tempels staan er binnen twee rijen zuilen die het dak mede dragen en het beeld visueel omkaderen. Vensters ontbreken doorgaans: het licht komt via de deuropening naar binnen.
De naos in de Byzantijnse kerk
In de oosterse kerkbouw is de indeling anders. Daar vormt de naos de vierkante of kruisvormige middenruimte onder de hoofdkoepel, waarin de gelovigen staan. De naos wordt aan de westzijde voorafgegaan door de narthex en is aan de oostzijde door de iconostase gescheiden van het altaargedeelte (bema en apsis). De koepel rust op pendentieven of trompen boven de vier hoofdpijlers van de naos.
Toepassing
- Archeologie en restauratie — bij het beschrijven van tempelplattegronden is naos de standaardterm voor de gesloten kern
- Kerkbouw — bij orthodoxe en Byzantijnse kerken benoemt naos de ruimte voor de gemeente
- Bouwhistorisch onderzoek — het onderscheid tussen naos, pronaos en peristylium maakt vergelijking tussen tempels mogelijk
Gerelateerde termen
- Cella
- Narthex
- Pronaos
- Apsis
- Peristylium
- Iconostase
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
