Wat is de SAR?

De SAR (Stichting Architecten Research) was een Nederlands onderzoeksinstituut dat in 1964 werd opgericht door een groep grote architectenbureaus samen met de Bond van Nederlandse Architecten (BNA). De stichting onderzocht hoe massawoningbouw beter kon aansluiten bij de wensen van bewoners. De eerste directeur was de architect John Habraken, die in 1961 het invloedrijke boek De dragers en de mensen had geschreven. De SAR heeft bestaan tot 1990.

Het idee: drager en inbouw

Habraken stelde dat een woongebouw uit twee delen bestaat met een heel verschillende levensduur en eigenaar:

• De drager: de constructie, het casco, de hoofdleidingen en de ontsluiting. Dit deel is gemeenschappelijk, lang houdbaar en wordt door de ontwikkelaar of gemeenschap bepaald.
• De inbouw: de binnenwanden, keuken, badkamer en installaties binnen de woning. Dit deel hoort bij de bewoner en kan in de loop van de tijd veranderen.

Door die twee los te koppelen kan een bewoner zijn woning indelen en later aanpassen zonder aan de draagconstructie te komen. Dit principe is de basis van wat nu open bouwen (open building) heet.

Wat de SAR ontwikkelde

• Een ontwerpmethode waarmee architecten dragers ontwerpen die veel verschillende indelingen toelaten. Daarbij werd gewerkt met een vast maatraster en met zones en marges op de plattegrond, zodat drager en inbouw op elkaar aansluiten.
• Maatcoördinatie: afspraken over maten, zodat inbouwonderdelen van verschillende fabrikanten in verschillende dragers passen.
• Het begrip weefsel (1973): onderzoek naar de samenhang tussen woningen en hun woonomgeving op wijkniveau.

Toepassing en betekenis nu

De ideeën van de SAR zijn terug te zien in projecten met vrije indeelbaarheid, in cascowoningen die kopers zelf afbouwen, en in het huidige denken over circulair en aanpasbaar bouwen. Wie een casco koopt of een woning flexibel wil indelen, profiteert van hetzelfde principe: hoe minder dragende binnenwanden en hoe beter de leidingen gebundeld zijn, hoe makkelijker je later verbouwt.

Gerelateerde termen

• Open bouwen
• Casco
• Cascobouw
• Inbouwplan
• Architect

Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.