Wat is de Toscaanse orde?
De Toscaanse orde (Toscaans) is de eenvoudigste en zwaarst ogende van de klassieke zuilenordes. Ze is Romeins van oorsprong en wordt in verband gebracht met de tempelbouw van de Etrusken in Midden-Italië, het huidige Toscane. De Romeinse architect Vitruvius beschreef de Toscaanse tempel al. In de renaissance namen theoretici als Serlio en Vignola de Toscaanse orde op als eerste en meest sobere van de vijf ordes, naast de Dorische, Ionische, Korinthische en Composiete orde.
Kenmerken
- Schacht: glad, zonder cannelures (verticale groeven). Dat is het snelste verschil met de Dorische zuil, die meestal wel gecanneleerd is.
- Basis: eenvoudig, meestal een vierkante plint met daarop een enkele torus (bolle lijst).
- Kapiteel: sober, met een vierkante dekplaat (abacus) op een eenvoudige ronde echinus, zonder versiering.
- Hoofdgestel: een glad architraaf en een onversierd fries, dus zonder trigliefen en metopen zoals bij de Dorische orde.
- Verhoudingen: gedrongen. Bij Vignola is de zuil ongeveer zeven keer zo hoog als de onderste diameter, slanker dan dat zijn de andere ordes.
Toepassing
Omdat de orde robuust en eenvoudig oogt, werd ze vaak gebruikt waar kracht en soberheid passend zijn:
- Poorten, stadspoorten en zuilengalerijen.
- Begane grond en onderbouw van gebouwen, met rijkere ordes op de verdiepingen erboven.
- Bijgebouwen zoals stallen, koetshuizen en tuinpaviljoens.
- Classicistische en neoklassieke veranda’s en portieken, ook bij woonhuizen.
Herkennen in de praktijk
Zie je een gladde zuil met een eenvoudig, ringvormig kapiteel en geen enkele versiering in het fries? Dan is de kans groot dat het om Toscaans gaat. Let wel op: bij moderne en vereenvoudigde gevels worden ordes vaak vrij toegepast, dus niet elke gladde zuil is strikt Toscaans.
Gerelateerde termen
- Dorisch
- Ionische orde
- Zuil
- Basis
- Hollands classicisme
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
