Decoraties in de bouw zijn ornamenten en versieringen aan gevels, plafonds, deurpartijen en interieurs die geen constructieve functie hebben, maar het gebouw esthetisch verrijken en vaak een verhaal vertellen over de tijd, de stijl en de opdrachtgever. Ze vormen een belangrijk onderdeel van de bouwhistorie en zijn een van de meest karakteristieke kenmerken van een gebouw.
Soorten decoraties
Decoraties kunnen in vele vormen voorkomen:
- Stucwerk — ornamenten van pleister of gips aan plafonds, lijsten en wanden
- Houtsnijwerk — versierde deurkozijnen, gevelafwerkingen en trapleuningen
- Bas-reliëf en haut-reliëf — figuratieve voorstellingen in steen of pleister
- Mascarons — gezichten of maskers boven deuren en ramen
- Cartouches — omrande tekstvelden met inscriptie of jaartal
- Festoenen en guirlandes — slingers van bloemen, fruit of linten
- Gevelstenen — bewerkte stenen met heraldiek, beroep of verhaal
- Glas-in-lood — gekleurde glasvensters met figuratie of patroon
Stijlperioden
Elk bouwhistorisch tijdperk heeft zijn eigen decoratievocabulaire:
- Romaans — geometrische patronen, dierfiguren, gestileerd plantmotief
- Gotiek — kruisbloemen, hogels, maaswerk, lofwerk
- Renaissance — symmetrie, klassieke ordes, kandelabermotieven
- Barok — overdadige plastiek, voluten, putti
- Empire en classicisme — sober en klassiek, antieke verwijzingen
- Jugendstil / Art Nouveau — vloeiende lijnen, planten en vrouwfiguren
- Art Deco — geometrisch, gestileerd, exotische motieven
Toepassing en behoud
Bij restauratie van monumenten worden decoraties zorgvuldig in kaart gebracht, gerestaureerd of (bij verlies) op basis van archiefonderzoek gereconstrueerd. Veel decoraties hebben naast esthetische ook een symbolische waarde — denk aan wapenschilden, gildemerken of religieuze motieven.
Decoraties in nieuwbouw
In hedendaagse architectuur verdween het ornament lange tijd (“ornament is misdaad”, Adolf Loos), maar sinds de opkomst van postmodernisme en parametrisch ontwerpen is decoratie weer een legitiem onderdeel van het ontwerpvocabulaire — al is de vorm vaak abstracter en ingeweven in de constructie zelf.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
