De deel — in oostelijke en zuidoostelijke streken ook dars of dors genoemd — is de centrale, langgerekte vloer in een hallenhuisboerderij die werd gebruikt om graan te dorsen, oogst op te slaan en waar wagens binnenkwamen via de darsdeur. De deel is hét hart van het traditionele Nederlandse hallenhuis en geeft de boerderij haar typische ruimtelijke opzet.
Functie van de deel
De deel had verschillende functies tegelijk:
- Dorsen — graan werd hier met de vlegel of later de dorsmachine bewerkt
- Aanvoer en opslag — wagens met hooi en oogst reden hier binnen
- Toegang — verbinding tussen voorhuis (bewoning) en achterhuis (stallen)
- Veeopvang — bij grote koudegolven konden runderen tijdelijk binnen worden gebracht
Aan weerszijden van de deel bevonden zich de koestallen of paardenstallen, en daarboven de hilde voor hooiopslag.
Constructie
De deel is doorgaans 4 tot 6 meter breed en kan tot 20 meter lang zijn. De vloer was vroeger aangestampte leem; later werd er stenen vloer aangebracht. De ankerbalkgebinten of dekbalkgebinten die de kap dragen, vormen een rij staanders langs de deel. Aan het einde van de deel zit de darsdeur waardoor wagens konden in- en uitrijden.
Regionale benamingen
| Streek | Naam |
|---|---|
| Friesland, Groningen | deel |
| Drenthe | deel |
| Overijssel | deel of dele |
| Achterhoek, Twente | deel of dars |
| Noord-Brabant | dorsvloer of dors |
| Limburg | dors |
Toepassing en herbestemming
Bij ombouw van hallenhuisboerderijen tot woning wordt de deel vaak getransformeerd tot grote leefruimte: door de hoge nok en het open karakter blijven de schaal en de gebintconstructie zichtbaar. Veel monumentale boerderijen behouden de oorspronkelijke darsdeur en de gebinten als beeldbepalende elementen.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
