Een dessus de porte (Frans voor ‘boven de deur’), in het Nederlands deurstuk genoemd, is een schilderij of decoratief paneel dat boven een deurkozijn in een wand is geplaatst. Het is een typisch element van het rijke interieur uit de zeventiende, achttiende en vroege negentiende eeuw, dat gold als overgang tussen het deurkozijn en de stucplafondlijst.
Vorm en uitvoering
Een dessus de porte zit ingelijst in een rechthoekig of bovenaan boogvormig vak boven de deur. Veel voorkomende formaten en uitvoeringen zijn:
- Olieverfschilderij op doek of paneel — vaak in een vaste, decoratief omlijste cassette
- Grisaille — een schildering in grijs- of bruintinten die een stuc- of reliëfwerk imiteert
- Stucwerk in reliëf — met putti, festoenen of allegorische voorstellingen
- Houtsnijwerk — in barokke en rococo-interieurs vaak vergulde panelen
- Trompe-l’œil — een geschilderde voorstelling die diepte of een doorkijk suggereert
Onderwerpen
De afbeeldingen op dessus de portes weerspiegelden vaak het thema of de functie van de kamer:
- Mythologische taferelen — in salons en spreekkamers
- Landschappen of stadsgezichten — in eetkamers en boudoirs
- Stillevens met bloemen, vruchten of jachttrofeeën — passend bij eetzalen
- Allegorieën van de jaargetijden, vier elementen of de zintuigen — in representatieve vertrekken
- Pastorale en arcadische scènes — populair in de rococo
Toepassing en geschiedenis
De dessus de porte werd in Frankrijk populair in de vroege zeventiende eeuw en verspreidde zich snel over Europa als kenmerk van het paleisinterieur. In de Nederlandse Republiek komt het deurstuk vooral voor in de grachtenpanden van Amsterdam en in buitenplaatsen langs de Vecht en de Gein. Bekende kunstenaars als Jacob de Wit, Gerard de Lairesse en Isaac de Moucheron leverden tientallen deurstukken voor patriciërsinterieurs.
In de negentiende eeuw raakte de mode in onbruik; veel dessus de portes verdwenen bij verbouwingen en de schilderingen kwamen in musea terecht. Bij restauratie van historische woonhuizen krijgen ze tegenwoordig vaak weer hun oorspronkelijke plek.
Gerelateerde termen
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
