Een driepas is een ornamentele figuur opgebouwd uit drie elkaar rakende cirkels of cirkelsegmenten, die samen de vorm van een klaverblad of trefoil hebben. Het is een veelgebruikt motief in de gotische bouwkunst, waar het zowel decoratief als symbolisch (drie-eenheid) wordt toegepast in maaswerk, balustraden en gewelfvlakken.
Vormen en varianten
- Driepas — drie ronde lobben, vaak in een gelijkzijdige driehoek geplaatst
- Vierpas — vier lobben in een vierkant patroon
- Vijfpas, zespas — varianten met meer lobben
- Open driepas — alleen de bogen, het binnenveld is uitgespaard
- Gesloten driepas — een vol klaverbladmotief, eventueel gevuld met traceerwerk
Symboliek
In de christelijke kunst staat de driepas voor de Heilige Drie-eenheid: Vader, Zoon en Heilige Geest. Daarom werd het motief zo populair in middeleeuwse kerkbouw: in maaswerk, in glas-in-loodramen, in altaarstukken en als blindmotief in muurvelden.
Toepassing
De driepas komt voor in:
- Maaswerk van vensters — bovenin het venster in de boogvulling
- Balustraden — driepassen als doorlopend patroon in stenen of houten leuningen
- Gewelfsleutels — een driepas-vorm rond een sluitsteen
- Sierkasten en koorhekken — in het gotische meubilair
- Neogotische bouwwerken — uitgebreid hergebruikt in de 19e eeuw door architecten als Cuypers en Viollet-le-Duc
Bouwwijze
In stenen maaswerk wordt de driepas uit een blok kalksteen of zandsteen gehouwen. De drie cirkels worden ingetekend en de tussenliggende ruimte wordt uitgehakt. In glas-in-lood wordt het patroon door middel van loodlijnen en kleurglas gevormd. In houten balustraden wordt de driepas uitgezaagd of uitgefreesd.
Verschil met de driepasboog
De driepas is een vlak, decoratief motief. Een driepasboog is een echte boog waarvan het profiel uit drie kleine bogen bestaat, vaak boven een venster of nis aangebracht.
Gerelateerde termen
- Driepasboog
- Gotiek
- Maaswerk
- Boog
- Vierpas
- Glas-in-lood
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
