Wat is een abacus?
Een abacus is de vierkante of rechthoekige dekplaat bovenop het kapiteel van een zuil. De abacus vormt de overgang tussen het kapiteel (het versierde bovenstuk van de zuil) en het hoofdgestel (architraaf) dat erop rust. Het is een essentieel constructief én decoratief onderdeel van de klassieke zuilenorde.
Functie
De abacus heeft een duidelijke constructieve rol: hij verdeelt de last van het hoofdgestel gelijkmatig over het kapiteel en de zuil. Zonder abacus zou de druk geconcentreerd worden op een te klein oppervlak, wat tot beschadiging van het kapiteel kan leiden.
De vorm en afwerking van de abacus verschilt per bouworde:
- Dorisch — eenvoudige, onversierde vierkante plaat
- Ionisch — smaller en vaak licht geprofileerd
- Korintisch — de zijden zijn ingezwenkt (concaaf) en de hoeken zijn afgeschuind, soms versierd met een bloemmotief
- Toscaans — eenvoudig en sober, vergelijkbaar met de dorische variant
- Composiet — een combinatie van ionische en korintische kenmerken
Toepassing
De abacus komt oorspronkelijk uit de Griekse en Romeinse bouwkunst, maar is door de eeuwen heen toegepast in vrijwel elke architectuurperiode die teruggreep op de klassieke vormentaal:
- Klassieke tempels — elke zuil heeft een abacus als onderdeel van het kapiteel
- Renaissance en neoclassicisme — herintroductie van de klassieke zuilenorden met nauwkeurig gedetailleerde abaci
- Hedendaagse architectuur — soms als decoratief element of verwijzing naar de klassieke traditie
De term abacus wordt ook wel gebruikt voor vergelijkbare dekplaten in niet-klassieke bouwstijlen, bijvoorbeeld de vierkante dekplaat boven een Romaans of gotisch kapiteel.
Gerelateerde termen
- Kapiteel
- Zuil
- Bouworden
- Architraaf
- Kolom
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
