Een apsidiool (ook wel absidiool genoemd) is een kleine apsis — een halfronde of veelhoekige uitbouw — die zich aan de zijkanten van het koor, het transept of de omgang van een kerk bevindt. Apsidiolen zijn als het ware miniatuurversies van de hoofdapsis en dienden oorspronkelijk als kapellen voor nevenaltaren.
Kenmerken
Een apsidiool is herkenbaar aan de volgende eigenschappen:
- Vorm — halfrond of veelhoekig in plattegrond, net als een apsis maar kleiner
- Positie — aan de oostzijde van het transept, rond de kooromgang of in de zijbeuken
- Overdekking — doorgaans afgedekt met een halve koepel (kalot) of een gewelf
- Afmetingen — aanzienlijk kleiner dan de hoofdapsis; diameter van circa 2 tot 5 meter
- Functie — elk apsidiool huisvestte een nevenaltaar, gewijd aan een specifieke heilige
Toepassing in de kerkarchitectuur
Apsidiolen komen voor in verschillende kerkbouwstijlen:
Romaanse architectuur
In romaanse kerken zijn apsidiolen veelal halfrond en sober uitgevoerd. Ze zijn vaak direct gekoppeld aan het transept. Een typisch voorbeeld is de kooromgang met stralenkranskapellen (chapelles rayonnantes), waarbij meerdere apsidiolen waaiervormig rond de hoofdapsis zijn geplaatst.
Gotische architectuur
In gotische kathedralen worden apsidiolen vaak veelhoekig uitgevoerd en voorzien van grote glas-in-loodramen. De constructie is lichter en hoger dan in de romaanse traditie.
Belang voor de plattegrond
Het aantal en de plaatsing van apsidiolen bepalen mede de complexiteit van de kerkplattegrond. Een eenvoudige dorpskerk kan geheel zonder apsidiolen zijn, terwijl een grote pelgrimskerk of kathedraal vijf of meer apsidiolen rond de kooromgang kan hebben. Deze indeling was praktisch: meerdere priesters konden tegelijkertijd de mis opdragen aan verschillende altaren.
Gerelateerde termen
- Apsis
- Koor
- Transept
- Kooromgang
