Een balk is een horizontaal dragend element dat krachten over een overspanning overbrengt naar de steunpunten (muren, kolommen of staanders). Balken vormen samen met kolommen het skelet van vrijwel elke constructie — van een simpele overkapping tot een compleet gebouw.
Hoe werkt een balk?
Een balk overbrugt een opening. Het gewicht dat op de balk rust (eigen gewicht, vloer, dak, personen) wordt via de balk naar de steunpunten geleid. Daarbij treedt er:
- Druk op aan de bovenkant (wordt samengedrukt)
- Trek op aan de onderkant (wordt uitgerekt)
- Dwarskracht op bij de steunpunten
Hoe groter de overspanning en hoe zwaarder de belasting, hoe steviger de balk moet zijn.
Balk vs. ligger vs. gording
| Term | Richting / Functie |
|---|---|
| Balk | Algemene term voor een horizontaal dragend element |
| Ligger | Balk die een vloer of andere balken draagt |
| Gording | Balk in een dakconstructie die kepers of dakplaten draagt |
| Latei | Balk boven een muuropening |
In de praktijk is “balk” de verzamelterm. Ligger, gording en latei zijn specifiekere benamingen.
Materialen
Houten balk
Het meest voorkomend bij doe-het-zelf projecten:
| Afmeting (mm) | Max. overspanning (indicatie) | Toepassing |
|---|---|---|
| 50 x 150 | ~2,5 m | Lichte vlonders, kleine overkapping |
| 63 x 175 | ~3,5 m | Overkapping, tuinhuis |
| 75 x 200 | ~4,5 m | Schuur, grote overkapping |
| 75 x 225 | ~5,0 m | Garage, grote schuur |
| 75 x 250 | ~5,5 m | Grote overspanningen |
> Let op: Dit zijn indicaties. De werkelijke overspanning hangt af van de belasting, houtsoort en hart-op-hart afstand.
Stalen balk
Bij grote overspanningen of zware belasting:
- IPE-profielen — I-vormig, meest efficiënte vorm
- HEA/HEB-profielen — Breder, meer draagkracht
- Kokerprofielen — Voor een strakke uitstraling
Staal wordt vaak gebruikt bij garagedeuren (brede opening) of bij het verwijderen van dragende muren.
Betonnen balk
Bij professionele bouw, prefab of ter plekke gestort. Niet gebruikelijk bij doe-het-zelf.
Balken bij doe-het-zelf projecten
- Overkapping — De hoofdbalken (gordingen) dragen het dak van staander naar staander
- Vlonder — De balken (liggers) vormen het frame waarop de vlonderplanken worden geschroefd
- Tuinhuis/schuur — Balken in de vloer, wanden en dakconstructie
- Veranda — Draagbalken van de woning naar de staanders
Veelgemaakte fouten
- Te dunne balk voor de overspanning — De balk doorbuigt zichtbaar. Vuistregel: de hoogte van de balk is minimaal 1/20 van de overspanning (bij 4 meter overspanning dus minimaal 200 mm hoog).
- Balk niet op het hart van het steunpunt — De kracht moet centraal op de kolom of muur terechtkomen.
- Inkeping in de balk — Een inkeping aan de onderkant (trekzone) verzwakt de balk enorm. Als het moet, doe het aan de bovenkant en maximaal 1/3 van de balkhoogte.
Gerelateerde termen
- Ligger
- Gordingen
- Kolom
- Staander
- Hart-op-hart (h.o.h.)
Wil je direct aan de slag met een professionele bouwtekening? Bij fredsbouwtekeningen.nl vind je bouwtekeningen voor al je doe-het-zelf projecten, compleet met materiaallijsten en stap-voor-stap instructies.
