Een kleurentrapje is een klein venstertje in een geschilderd oppervlak waarin de verflagen laag voor laag zijn weggeschraapt, zodat de opeenvolging van alle verflagen naast elkaar zichtbaar wordt — van de recentste laag tot de oudste. Het is het belangrijkste hulpmiddel bij kleuronderzoek: op basis van zo’n trapje kun je zien welke kleur een kozijn, deur of interieur in een bepaalde periode had.
De opbouw lijkt op een trap: elk vlakje van enkele vierkante centimeters toont één verflaag.
Hoe het gemaakt wordt
Scalpelmethode. Met een scalpel wordt laagje voor laagje weggeschraapt. Elke laag krijgt een nummer en wordt met een loepbril beoordeeld op kleur en kenmerken: glad of mat, bros, craquelé. Een kleurenwaaier helpt om de kleur vast te leggen in een code, zodat hij later exact na te maken is.
Schuurpapiermethode. Een eenvoudiger, verkennende aanpak: met heen-en-weer-bewegingen leg je dunne gekleurde lijntjes bloot, vergelijkbaar met een half opgezogen toverbal. Snel, maar minder nauwkeurig.
De term voor het bestuderen van de laagopbouw is stratigrafie, een woord dat uit de geologie komt.
Toepassing
- Restauratie van monumenten — vaststellen naar welke historische kleurstelling wordt teruggerestaureerd
- Interieuronderzoek — oorspronkelijke kleuren van lambriseringen, deuren, balken en plafonds achterhalen
- Bouwhistorisch onderzoek — het aantal lagen en de aard ervan geven aanwijzingen over verbouwingen en dateringen
Aandachtspunten
- Kies onopvallende, beschutte plekken — bij voorkeur binnenwerk of een beschutte hoek: buiten zijn de bovenste lagen verweerd en de kleuren vervalst
- Meerdere trapjes maken — één trapje is geen bewijs; verschillende onderdelen kunnen verschillende geschiedenissen hebben
- Kleur verandert met de tijd — vergeling van olieverf en vervuiling maken oude lagen donkerder dan ze waren; een laboratoriumanalyse (dwarsdoorsnede) geeft een betrouwbaarder beeld
- Vergunning — bij een beschermd monument is ook onderzoekend ingrijpen niet vanzelfsprekend vrij; stem het af met de gemeente
Gerelateerde termen
- Kleuronderzoek
- Bouwhistorie
- Monument
- Craquelé
- Lambrisering
- Pigment
Meer weten over bouwkundige termen? Bekijk onze kennisbank op fredsbouwtekeningen.nl.
